వారణాసి వంటవాడు

బెంగళూరులోని ఒక ఫైవ్ స్టార్ హోటల్లో ఎగ్జిక్యూటివ్ చెఫ్ గా పనిచేసే సూర్యప్రకాష్, సంక్షిప్తంగా సూర్య  ఒక పేరు మోసిన మాలిక్యులర్ గ్యాస్ట్రానమిస్ట్. అతను ఫ్రెంచ్ టెక్నిక్లను భారతీయ రుచులతో కలిపి, సరికొత్త రుచిని సృష్టించేవాడు. అతను ఒకసారి నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్ ఛానల్కు ఇంటర్వ్యూ ఇచ్చాడు, దీనివల్ల అతని పేరు దేశవ్యాప్తంగా ప్రచారంలోకి వచ్చింది. కానీ అతనికి ఒక దుర్గుణం ఉండేది గర్వం. అతను తన కింద పనిచేసే చెఫ్ లను ‘ఇడియట్స్’ అని పిలిచేవాడు, స్థానిక రుచులను చులకనగా చూసేవాడు, మరియు అమ్మమ్మలు చేసే పాకాన్ని “అనాగరికమైనది” అని వ్యాఖ్యానించేవాడు. అతనికి వివాహం అయ్యింది. భార్య పేరు పల్లవి. పల్లవి ఒక సాఫ్ట్వేర్ ఇంజనీర్, ఆమెకు సూర్య కంటే ఎక్కువ జీతం వచ్చేది. ఇది సూర్య అహానికి నిత్యం గాయం. వారి మధ్య చిన్న చిన్న గొడవలు మొదలయ్యాయి. సూర్య ఇంట్లో కూడా రెస్టారెంట్ లో ఉన్నట్టు ప్రవర్తించేవాడు, ప్రతి వంటకాన్ని ‘ప్రెజెంటేషన్’ పేరుతో విమర్శించేవాడు, పల్లవి చేసిన సాధారణ సాంబార్ని “ఎమల్షన్ సరిగా లేదు” అనేవాడు. పల్లవి ఒక రోజు విసిగిపోయి, “నువ్వు మనిషిలా మారు, లేదా నేను వెళ్లిపోతాను” అని చెప్పింది. సూర్య నవ్వాడు, “నీవు వెళ్లిపోతే నాకు ఏం నష్టం లేదు. నా రుచి ఖరీదు ఎవ్వరికీ తెలియదు” అన్నాడు. పల్లవి నిజంగానే వెళ్లిపోయింది. ఒక లేఖ రాసి, ఇంటి తాళాలు విడిచి, ఢిల్లీ వెళ్లిపోయింది.

సూర్యకు ఆ మరుసటి రోజు నుంచి విచిత్రమైన ఖాళీతనం అనిపించింది. ఇంటి ఫ్రిజ్లో ఉన్న ఖరీదైన చీజ్లు, ట్రఫుల్ ఆయిల్, ఇంపోర్టెడ్ పాస్తా అన్నీ ఉన్నాయి, కానీ ఆకలి తీరడం లేదు. అతను రాత్రి నిద్ర లేచి, ఒక గ్లాసు వెచ్చని పాలు తాగాలని అనుకున్నాడు. పాలు వేడి చేసి, కొద్దిగా పసుపు, యాలకుల పొడి కలిపాడు. మొదటిసారి అతను ‘ప్రోటోకాల్’ లేకుండా వంట చేశాడు. ఆ రుచి అతనికి అమ్మ చేతి రుచిని గుర్తుకు తెచ్చింది. అదే సమయంలో అతనికి ఒక ఫోన్ వచ్చింది. కాశీ విశ్వనాథ ఆలయం దగ్గర ఒక పాత స్వీట్ షాప్ అతనికి వారసత్వంగా వచ్చింది. అతని అమ్మమ్మ భర్త తమ్ముడు ఎవరో దూరపు బంధువు  చనిపోయాడు, అతను ఆ షాపును సూర్యకు రాసిపెట్టాడు. సూర్య నిరాకరించాడు ముందుగా, కానీ స్వీట్ షాప్ అనే పదం వినగానే అతని మెదడులో రెసిపీ ఐడియాలు మెరిశాయి. “బహుశా నేను దాన్ని ఒక ఆధునిక పేస్ట్రీ షాప్ లాగ మార్చవచ్చు” అని అనుకున్నాడు. అతను ఒక వారం సెలవు తీసుకుని, వారాణసి బయలుదేరాడు.

వారాణసి చేరుకున్న సూర్యకు మొదటి షాక్ ఇచ్చింది ఆ షాపు ‘పెద్ద బాబు కీ మిఠాయి’. ఇది కాశీ విశ్వనాథ ఆలయానికి దగ్గరలోని అతి ఇరుకైన సందులో ఉంది. దాని గోడలు పాచి పట్టాయి, ఎద్దు ఒకటి ద్వారం దగ్గర నిలబడి ఉంది. లోపల ఒక వృద్ధురాలు కూర్చుని ఉంది. పేరు విద్యావతి, ఆమె వయసు డెబ్భై దాటింది. ఆమె చేతుల్లో ఒక పాత కర్ర, కళ్లలో ఏదో తేజస్సు. సూర్యను చూసి, ఆమె నిశ్శబ్దంగా “ఎవరు నువ్వు?” అని అడిగింది. “నేను సూర్యప్రకాష్. ఈ షాపు నాకు వారసత్వంగా వచ్చింది” అన్నాడు. ఆమె గట్టిగా నవ్వింది. “ఈ షాపు ఎవరికీ వారసత్వంగా రాదు. ఇది సేవ కోసం, ప్రసాదం కోసం. నీకు అర్థం కాకపోతే, వెళ్ళిపో” అని చెప్పింది.

సూర్యకు కోపం వచ్చింది. అతను తన ఆలోచన గురించి చెప్పాడు. ఈ షాపును డిజైనర్ స్వీట్ లాంజ్ లాగ మార్చాలి, అంతర్జాతీయ టూరిస్టులను ఆకర్షించాలి, లోపల నైరుతి కోణంలో లిక్విడ్ నైట్రోజన్ షోపీస్ ఏర్పాటు చేయాలి. విద్యావతి అంతా విని, చివరికి “నీకు తెలుసా, ఇక్కడ ప్రతి రోజు వేలమంది భక్తులు ఆలయం దర్శించుకుంటారు. వారిలో ఎక్కువ మంది పేదలు. వారికి రెండు రూపాయలకు ఒక లడ్డూ కావాలి, మూడు రూపాయలకు ఒక వడ అన్నం కావాలి. నీ నైట్రోజన్ వాళ్లకు పనికి రాదు” అని చెప్పింది. సూర్య నిరాశగా, “ఈ షాపు చాలా పాతది, శుభ్రంగా లేదు, ఇది ఫుడ్ సేఫ్టీ స్టాండర్డ్స్ కి విరుద్ధంగా ఉంది” అన్నాడు. విద్యావతి అతని వైపు చూసి, “రేపు ఉదయం ఇక్కడికి రా. నీకు ఒక పాఠం నేర్పుతాను” అని చెప్పి, తన పనిలో పడిపోయింది.

మర్నాడు ఉదయం సూర్య వచ్చాడు. విద్యావతి షాపు వెనుక ఒక చిన్న గదిలోకి తీసుకెళ్లింది. అక్కడ ఒక పాత చక్కిలం (గ్రైండర్) ఉంది, నేల మీద పసుపు, కుంకుమ, యాలకులు, జాజికాయ, జాపత్రి అన్నీ పాత కాలపు సుగంధాలు. “ఇప్పుడు నేను ఒక రెసిపీ చెబుతాను. నీవు చెయ్యి. నేను చూస్తాను” అంది విద్యావతి. సూర్యకు వంట అంటే తనంతట తానే చేయడం అలవాటు. ఎవరైనా చూస్తే అసౌకర్యంగా ఉంటుంది. అయినా ఒప్పుకున్నాడు. ఆమె చెప్పింది: “కాశీ హల్వా కి గోధుమ రవ్వ, నెయ్యి, చక్కెర, ఏలకులు, నీళ్లు. అంతే.” సూర్య నవ్వాడు, “ఇంత సాధారణమా? నేను దీనికి అందమైన టెక్స్చర్ చేయవచ్చు” అన్నాడు. విద్యావతి కళ్లు చిన్నగా ఎర్రబడ్డాయి, “నీ నోరు మూసుకో. నేను చెప్పినట్టు చేయి” అంది.

సూర్య ప్రారంభించాడు. గోధుమ రవ్వను నెయ్యిలో వేయించాడు. నెయ్యి వాసన ఎంత తీవ్రంగా ఉందంటే అతని బెంగళూరు అపార్ట్మెంట్ కంటే ఇది ఎంతో నిజమైనది అనిపించింది. నీళ్లు వేసి, చక్కెర వేసి, కలిపాడు. విద్యావతి ప్రతి చర్యను చూస్తూ ఉంది. “నీ చేతులు చాలా వేగంగా కదులుతున్నాయి. ఆగు. అన్నం వండినట్టు కాదు హల్వా. ఓపిక కావాలి. రవ్వ నెయ్యిని తాగినట్టు నీళ్లను తాగాలి నెమ్మదిగా” అంది. సూర్యకు తొందరగా ఉంది, అతను హల్వాను త్వరగా సిద్ధం చేశాడు. రుచి చూశాడు. అది ఒక సాధారణ హల్వా, కానీ ఏదో కొదవ ఉంది. విద్యావతి చిరునవ్వుతో, “నీ హల్వాలో ప్రేమ లేదు. నీ మనసు ఇంకా బెంగళూరులోనే ఉంది. గంగను తలుచుకో. కాశీ విశ్వనాథుడిని తలుచుకో. నీ భార్యను తలుచుకో” అంది. సూర్యకు భార్య పేరు వినగానే గుండెలో పెన్ను గుచ్చినట్లు అయింది. అతను హల్వాను పక్కకి ఉంచి, వేరే గదిలోకి వెళ్లాడు.

ఆ తర్వాత నుండి ప్రతి రోజు అతను విద్యావతి దగ్గర పని చేస్తున్నాడు. అతను నేర్చుకుంటున్నాడు. హల్వా ముద్దను ఎంత బరువుగా నొక్కాలో, లడ్డూలు ఎంత పెద్దగా ఉండాలో, పేదవారి కోసం ఒక రూపాయికి ఎంత అన్నం పెట్టాలో. అతను తన మాలిక్యులర్ గ్యాస్ట్రానమీ పుస్తకాలను మూసివేశాడు. ఒక రోజు, ఉదయం 4 గంటలకు లేచి, స్వయంగా గంగ నుంచి నీళ్లు తీసుకువచ్చి, హల్వా చేశాడు. ఆ రోజు మొదటిసారి విద్యావతి ఆ హల్వా రుచి చూసి, “ఇప్పుడు నీకు అర్థమైంది” అంది. “ఏమిటి?” అని సూర్య అడిగాడు. “ప్రసాదం అంటే అది దేవునికి సమర్పించేది, రుచి కోసం కాదు. నీవు ఆ సంగతి గ్రహించావు” అంది.

ఆ రోజు సాయంత్రం, సూర్య పల్లవికి ఫోన్ చేశాడు మూడు నెలల తర్వాత మొదటిసారి. అతను హృదయం నుంచి మాట్లాడాడు: “పల్లవి, నేను ఇప్పుడు అర్థం చేసుకున్నాను. నేను  వంట చేసే మనిషిని. నేను ప్రేమను వండలేదు, నేను డిష్లు వండాను. నువ్వు తిరిగి రాగలవా?” పల్లవి కొద్దిసేపు మౌనంగా ఉండి, “నేను కాశీకి వస్తాను. నీ హల్వా రుచి చూడాలని ఉంది” అంది.

పల్లవి వారాణసి వచ్చిన రోజు, సూర్య ఆమెకోసం ప్రత్యేకంగా ‘కాశీ విశ్వనాథ్ ప్రసాద్’ అనే హల్వా చేశాడు. పల్లవి రుచి చూసి, “నీ చేతుల్లో మార్పు వచ్చింది. నీ చేతివేళ్లు కాదు, నీ మనసు మారింది” అంది. వారు ఒకరినొకరు కౌగిలించుకున్నారు. విద్యావతి ఆ దృశ్యం చూసి, తృప్తిగా నవ్వింది.

విద్యావతి రెండు నెలల తర్వాత నిద్రలోనే మరణించింది. ఆమె చనిపోయే ముందు సూర్యకు ఒక లేఖ రాసింది. ఆ లేఖలో ఒక 500 ఏళ్ల నాటి ‘కాశీ హల్వా’ రెసిపీ ఉంది. అందులో ఉపయోగించేది స్థానిక నెయ్యి, పాత చక్కిలం పిండి, మరియు ఒక రహస్యం: సూర్యోదయానికి ముందు గంగలో స్నానం చేసిన వ్యక్తి చేతుల మీద మాత్రమే చెయ్యాలి. ఆమె ఇలా రాసింది: “ప్రసాదం దేవునికి ఇవ్వబడుతుంది, కానీ నిజమైన దేవుడు నీ ముందు నిలబడి ఉంటాడు. నీ భార్య, నీ స్నేహితులు, ఆకలితో ఉన్న వారు. వారికి వండు. అదే నీకు కాశీ విశ్వనాథుడి అనుగ్రహం.”

సూర్య ఇప్పుడు ‘పెద్ద బాబు కీ మిఠాయి’ని నడుపుతున్నాడు. ఫ్యూజన్ ఐడియాలు లేవు, నైట్రోజన్ లేదు, డిజైనర్ ప్రెజెంటేషన్ లేదు. అతను ప్రతి రోజు ఉదయం 3 గంటలకు లేచి, గంగలో స్నానం చేసి, ఆలయానికి ప్రసాదం తయారు చేస్తాడు. అతని హల్వా ఇప్పుడు కాశీలో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఎందుకంటే అది రుచికి మాత్రమే కాదు, దానిలో ఒక కథ ఉంది: ఒక అహంకారి చెఫ్ ఎలా మారాడు అనే కథ. సంవత్సరానికి ఒకసారి, సూర్య ఒక ప్రత్యేక కార్యక్రమం చేస్తాడు. పేదల కోసం ఉచిత ప్రసాదం పంపిణీ. ఆ రోజు అతను వేలాది మందికి భోజనం పెడతాడు. భోజనం తర్వాత, అతను ఒక చిన్న బల్ల మీద కూర్చుని, హార్మోనియం వాయిస్తూ, తాను రచించిన ఒక పాట పాడతాడు. ఆ పాట విని, చాలామంది భక్తులు కన్నీరు పెడతారు. ఎందుకంటే వారు ఆ మాటల్లో జీవితపు నిజాన్ని వింటారు. గర్వం మంటల్లో కాలిపోతే తప్ప, ప్రేమ అనే వంటకం ఎలా సిద్ధం అవ్వదో చెప్పే నిజం. సూర్య భార్య పల్లవి ఇప్పుడు అతనితో పాటే ఉంటుంది. ఆమె షాపులో అకౌంటెంట్ గా పనిచేస్తుంది. వారిద్దరికీ ఇద్దరు పిల్లలు. ఒక కుమారుడు, ఒక కుమార్తె. కుమార్తె పేరు ‘కాశీ’. సూర్య ఒకసారి ఒక ఇంటర్వ్యూలో చెప్పాడు: “నేను ఒకప్పుడు ఐదు వేల రూపాయల డిష్ను తయారు చేశాను. నేను ఇప్పుడు ఐదు రూపాయల ప్రసాదం చేస్తున్నాను. ఐదు వేల రూపాయల డిష్ నాకు నిద్ర ఇవ్వలేదు. ఐదు రూపాయల ప్రసాదం నాకు మోక్షం ఇచ్చింది.”

కాశీ విశ్వనాథుని ఆలయంలో ఇప్పటికీ ప్రతి రోజు సాయంత్రం భక్తులు వస్తారు. వారిలో కొందరు పేదలు, కొందరు ధనవంతులు, కొందరు పండితులు, కొందరు మూఢులు. కానీ అందరి చేతిలో ఒక్క చిన్న ప్యాకెట్ ఉంటుంది. ‘పెద్ద బాబు కీ మిఠాయి’ ప్రసాదం. ఆ ప్రసాదం తిన్న ప్రతి ఒక్కరికి ఒక విషయం అర్థమవుతుంది. సరళతలోనే సృష్టి నిజమైన మాధుర్యం ఉందని, మరియు ఒక వంటకం యొక్క నిజమైన రహస్యం రెసిపీలో కాదు, ఆ వంటకం వెనుక ఉన్న ప్రేమలోనే ఉంటుందని.