కేప్ టౌన్ కూలీ

విశాఖపట్నం జిల్లాలోని ఒక చిన్న గ్రామం చిప్పాడ. ఇక్కడ 1885లో జన్మించాడు గంగయ్య. అతను ఒక పేద రైతు కుటుంబానికి చెందినవాడు. తండ్రి చిన్నప్పుడే చనిపోయాడు. గంగయ్య తన తల్లితో కలిసి కూలీ పనులు చేసుకుంటూ జీవించేవాడు. అతనికి అక్షరాస్యత లేదు, కానీ చేతివేళ్లు చాలా చురుగ్గా ఉండేవి. చెరకు చేలలో పనిచేయడం, బండ్లు నెట్టడం, వడ్లు తొక్కడం అన్నీ అతనికి అలవాటు.

1900 సంవత్సరం. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం దక్షిణాఫ్రికాలోని చెరకు తోటలకు కూలీలను కావాలని నోటీసు వేసింది. ఆ సమయంలో ఆంధ్రప్రదేశ్లో తీవ్రమైన కరవు. చాలా మంది రైతులు ఆకలితో అల్లాడిపోతున్నారు. ఒక రిక్రూటర్ గంగయ్య దగ్గరికి వచ్చాడు “నాయనా, దక్షిణాఫ్రికా వెళ్తే బాగా సంపాదించుకోవచ్చు. అక్కడ మంచి జీతం, భోజనం, ఉండడానికి గది ఉంటాయి. ఒప్పందం ఏడేళ్లు. తర్వాత తిరిగి రావచ్చు.” గంగయ్య తల్లితో చెప్పాడు. తల్లి ఏడ్చింది, కానీ ఆకలి ముందు ప్రేమ ఓడిపోయింది. “నీకు మంచి జీవితం దొరికితే చాలు నాయనా” అని ఆమె అన్నది.

గంగయ్య ఇంకా పదిహేను మంది తెలుగు యువకులతో కలిసి మద్రాసు నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. వారు ఒక పెద్ద స్టీమర్ షిప్ ‘ఉమ్రిల్’ ఎక్కారు. ఆ ఓడలో మూడు వందల మంది కూలీలు ఉన్నారు తెలుగు వారు, తమిళులు, బిహారీలు, ఉత్తరప్రదేశ్ వారు. ప్రయాణం చాలా కష్టంగా ఉండేది. ఓడలో తినడానికి పాడైన బియ్యం, మజ్జిగ, కొన్ని పప్పులు మాత్రమే ఉండేవి. చాలామందికి అనారోగ్యాలు వచ్చాయి. ఇద్దరు మరణించారు. వారి శరీరాలను సముద్రంలో పడేశారు. గంగయ్యకు అన్ని రోజులు వాంతులు, విరేచనాలు వచ్చాయి. కానీ అతను బతికాడు. ఆరు వారాల ప్రయాణం తర్వాత, ఓడ దక్షిణాఫ్రికాలోని కేప్ టౌన్ నౌకాశ్రయం చేరుకుంది.

కేప్ టౌన్ అతనికి చాలా కొత్తగా అనిపించింది. అక్కడ తెల్ల జాతి వారు, నల్ల జాతి వారు, భారతీయులు అన్ని వర్గాల వారు ఉన్నారు. గంగయ్యను నాటాల్ ప్రావిన్స్లోని ఒక చెరకు తోటకు పంపించారు. తోట యజమాని పేరు మిస్టర్ వాన్ డెర్ మెర్వే. అతను చాలా క్రూరమైన వ్యక్తి. కూలీలను సరుకులా చూసేవాడు. గంగయ్య రోజుకు పద్నాలుగు గంటలు పనిచేయాల్సి వచ్చేది ఎండలో, చలిలో, వర్షంలో. వారానికి ఒక రోజు మాత్రమే సెలవు. తినడానికి ఇచ్చేది ఒక పాత రొట్టె, కొంచెం సూప్. ఎవరైనా పని తడబడితే, కొరడా దెబ్బలు తినేవారు.

తెలుగు మాట్లాడేవారు అక్కడ చాలా తక్కువ. అతను కొంత తమిళం, కొంత ఇంగ్లీష్ నేర్చుకున్నాడు. అతను తన బాధను తనలోనే దాచుకునేవాడు. ప్రతి రాత్రి తన గుడిసెలో కూర్చుని, గంగమ్మను ప్రార్థించేవాడు. అతను ఒక చిన్న రాతి విగ్రహం తీసుకువచ్చాడు.  అది తన ఊరి గ్రామ దేవత. ప్రతి సాయంత్రం దాని ముందు దీపం వెలిగించేవాడు.

1906లో, దక్షిణాఫ్రికాలో ఒక పెద్ద ఉద్యమం మొదలైంది, మహాత్మా గాంధీ నేతృత్వంలో. అప్పటికే గాంధీ దక్షిణాఫ్రికాలోనే ఉండేవారు. అతను భారతీయ కూలీల తరపున పోరాటం చేయడం మొదలుపెట్టాడు. గంగయ్యకు గాంధీని కలిసే అవకాశం వచ్చింది. అది 1908లో, జోహన్నెస్బర్గ్లో జరిగిన ఒక సభలో. గాంధీ చాలా సన్నగా, వినయంగా ఉండేవారు. అతను కూలీలతో ఇలా అన్నాడు: “మీరు శారీరకంగా బాధపడుతున్నారు, కానీ మీరు మీ ఆత్మగౌరవాన్ని కోల్పోకండి.” ఆ మాటలు గంగయ్య హృదయాన్ని తాకాయి. అతను గాంధీ ఉద్యమంలో చేరిపోయాడు.

1913లో, గంగయ్య తన యజమాని వాన్ డెర్ మెర్వేకి వ్యతిరేకంగా నిరసనలో పాల్గొన్నాడు. పర్యవసానంగా, అతన్ని కొరడాతో కొట్టారు, మూడు నెలలు జైలులో పెట్టారు. జైలులో అతను గాంధీ రాసిన పుస్తకాలు విన్నాడు (అతను చదవలేడు, కానీ సహాయకులు చదివి వినిపించారు). అతను తెలుసుకున్నాడు, అన్యాయానికి లొంగకూడదు.

1914లో, దక్షిణాఫ్రికా ప్రభుత్వం భారతీయుల పరిస్థితులలో కొంత మెరుగుదల తీసుకువచ్చింది. గంగయ్య తన ఒప్పందం ముగిసే సమయానికి స్వేచ్ఛ పొందాడు. అతను తిరిగి భారతదేశం వెళ్లడానికి డబ్బు సంపాదించాడు. కానీ అతను ఒక నిర్ణయం తీసుకున్నాడు. తాను దక్షిణాఫ్రికాలోనే ఉండిపోవాలని, అక్కడ మిగిలిన తెలుగు కూలీలను సంఘటితం చేయాలని. అతను కేప్ టౌన్లో ఒక చిన్న దుకాణం తెరిచాడు. అక్కడ కూరగాయలు, బియ్యం, పప్పులు అమ్మేవాడు. అతను భారతీయ సంఘానికి నాయకుడిగా ఎదిగాడు.

1918లో, గంగయ్య ఒక స్థానిక కేప్ మలయ్ మహిళను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె పేరు ఫాతిమా. వారికి నలుగురు పిల్లలు. గంగయ్య తన పిల్లలకు తెలుగు మాట్లాడటం నేర్పించాడు. అతను వారికి చెప్పేవాడు: “మీ తాతలు ఆంధ్రకి చెందినవారు. మీరు ఇక్కడ పుట్టినా, మీ రక్తం తెలుగు.” ఫాతిమా కూడా తెలుగు నేర్చుకుంది. వారి ఇంట్లో తెలుగు వంటలు వండేవారు పులుసు, పప్పు, కూరలు.

1930లలో, గంగయ్యకు ఒక వార్త వచ్చింది, తన తల్లి భారతదేశంలో మరణించింది. అతను చాలా బాధపడ్డాడు. ఆమెను చివరిసారి చూడలేకపోయానని. అతను కేప్ టౌన్లోనే ఒక చిన్న ఆలయం నిర్మించాడు. ఆ ఆలయంలో తన తల్లి పేరు మీద ఒక దీపం వెలిగించాడు. ఆ దీపం నేటికీ మండుతుంది.

1947లో భారతదేశానికి స్వతంత్రం వచ్చినప్పుడు, గంగయ్యకి 62 సంవత్సరాలు. అతను ఆ రోజు తన దుకాణంలో జాతీయ జెండా ఎగురవేశాడు. కేప్ టౌన్లోని ఇతర భారతీయులు అతన్ని గౌరవంగా ‘గంగయ్య గారు’ అని పిలిచేవారు.

1950లో, గంగయ్య 65 సంవత్సరాల వయసులో కేప్ టౌన్లోనే మరణించాడు. అతను భారతదేశానికి తిరిగి రాలేదు, కానీ తన హృదయాన్ని మాత్రం తెలుగు నేల మీదే ఉంచుకున్నాడు.

నేడు, గంగయ్య యొక్క మునిమనవరాలు ప్రియాంక కేప్ టౌన్లో ఒక పాఠశాల ఉపాధ్యాయిని. ఆమె తెలుగు బోధిస్తుంది అక్కడి భారతీయ సంతతి పిల్లలకు. ప్రతి సంవత్సరం, ఆమె ఒక ప్రత్యేక కార్యక్రమం నిర్వహిస్తుంది ‘గంగయ్య దినోత్సవం’. ఆ రోజున వారు తెలుగు పాటలు పాడుతారు, తెలుగు వంటలు చేస్తారు, మరియు గంగయ్య కథ చెబుతారు. ప్రియాంక ఒకసారి విశాఖపట్నం వచ్చి తన పూర్వీకుల గ్రామాన్ని సందర్శించింది. ఆమె చిప్పాడ గ్రామంలో గంగయ్య పేరుమీద ఒక చెట్టు నాటింది. ఆ చెట్టుకు ‘గంగయ్య గారి మామిడి’ అని పేరు పెట్టారు.

ఈ కథ నేర్పే సత్యం కూలీలుగా వెళ్లిన తెలుగు వారసులు ఈనాడు దక్షిణాఫ్రికా నేలను తమ స్వంతం చేసుకున్నారు. వారు తమ భాషను, తమ సంస్కృతిని, తమ గౌరవాన్ని నిలబెట్టుకున్నారు. ఒకప్పుడు కొరడాకు లొంగిన చేతులు ఇప్పుడు స్వతంత్రం నిర్వచిస్తున్నాయి. గంగయ్య ఓడలో వెళ్లిన ప్రయాణం, అది కేవలం భౌగోళిక ప్రయాణం కాదు, అది అతని ఆత్మ యొక్క ప్రయాణం. నష్టాలు, బాధలు, అణచివేతల మధ్య అతను తన మానవత్వాన్ని, తన గుర్తింపును కాపాడుకోగలిగాడు. అదే అతని నిజమైన గొప్పతనం.