బర్మా చాయ్

గోదావరి జిల్లాలోని రాజమండ్రి దగ్గర ఒక చిన్న గ్రామం కొత్తపేట. అక్కడ 1932లో జన్మించాడు సూర్యనారాయణ. అతను చదువులో తెలివైనవాడు కాదు, కానీ వ్యాపారంలో మాత్రం చిన్నప్పటి నుంచి బుర్ర చురుకు. తండ్రి ఒక చిన్న మిర్చి వ్యాపారి. సూర్యనారాయణకు పదిహేనేళ్ల వయసులో తండ్రి చనిపోయాడు. ఇంట్లో తల్లి, చెల్లెలు. అతను పూటకూళ్ల పనికి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. కానీ అతని కళ్లలో ఏదో తెగువ ఉండేది.

1953 సంవత్సరం. ఒక రోజు అతనికి ఒక స్నేహితుడు చెప్పాడు: “బర్మాలో రత్నాల వ్యాపారం బాగా ఉంది. మన తెలుగు వాళ్లు చాలామంది అక్కడ రాణిస్తున్నారు. ఒకసారి వెళ్లి చూడాలి?” సూర్యనారాయణకు డబ్బు లేదు, కానీ అతను తన తల్లి పెట్టిన ఒక చిన్న బంగారు గొలుసు తీసుకుని, ఒక సంకల్పం మీద ఓడ టికెట్టు కొన్నాడు. అది ఒక చిన్న కార్గో షిప్  ‘సీ బర్డ్’. ఓడలో వందలాది మంది ప్రయాణీకులు. కొందరు వ్యాపారులు, కొందరు కూలీలు, కొందరు సాహసికులు. ఆ ఓడ మద్రాసు నుంచి బయలుదేరి, బంగాళాఖాతంలో ఎనిమిది రోజులు ప్రయాణించి, బర్మాలోని రంగూన్ (ఇప్పటి యాంగోన్) నౌకాశ్రయం చేరింది.

సూర్యనారాయణకు అక్కడ ఎవరూ తెలియరు. అతను ఒక చిన్న గది అద్దెకు తీసుకుని, రత్నాల మార్కెట్ ‘స్కాట్ మార్కెట్’ లో తిరగడం మొదలుపెట్టాడు. మొదటి నెలలు చాలా కష్టంగా ఉన్నాయి. అతను రోజూ పద్దెనిమిది గంటలు పనిచేసేవాడు. క్రమంగా అతనికి రత్నాల గురించి అవగాహన వచ్చింది, నీలమణి, పచ్చ, మాణిక్యం, కెంపు, వజ్రం. ఒక స్థానిక బర్మీయుడు యు మా అతనికి రత్నాలలో నకిలీని గుర్తించడం నేర్పించాడు. సూర్యనారాయణ ఒక చిన్న దుకాణం పెట్టుకున్నాడు. నెమ్మదిగా అతని వ్యాపారం పెరిగింది.

1960 నాటికి, సూర్యనారాయణ రంగూన్లోనే ప్రముఖ రత్న వ్యాపారుల్లో ఒకడు. అతను తన తల్లిని, చెల్లెలిని బర్మా తీసుకువచ్చాడు. వివాహం చేసుకున్నాడు, ఒక తెలుగు అమ్మాయినే. అతనికి ఇద్దరు పిల్లలు. అతను ఒక పెద్ద ఇల్లు కట్టుకున్నాడు, కార్లు కొన్నాడు. ప్రతి సంవత్సరం ఒకసారి తెలుగు వ్యాపారుల సంఘం ‘బర్మా తెలుగు సభ’ నిర్వహించే ఉత్సవంలో అతను ప్రధాన దాత. అతనికి బర్మా రాజు నుంచి ‘సీతాంగ్’ అవార్డు కూడా వచ్చింది. 1960లు అతని జీవితంలో స్వర్ణయుగం.

కానీ 1962, మార్చి 2. ఆ రోజు జనరల్ నె విన్ సైనిక తిరుగుబాటు చేశాడు. బర్మాలో సోషలిస్ట్ పాలన వచ్చింది. వారు విదేశీ వ్యాపారులను లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు. సూర్యనారాయణకు ఒక నోటీసు వచ్చింది  “మీరు మీ అన్ని వ్యాపారాలు ప్రభుత్వానికి అప్పగించి, 30 రోజుల్లో బర్మా నుంచి వెళ్లిపోవాలి.” అతను ఎంతో ఏడ్చాడు, ప్రార్థించాడు, న్యాయవాదులను కలిశాడు. ఫలితం లేదు. అతని ఆస్తి మొత్తం ప్రభుత్వం జప్తు చేసుకుంది. చివరికి అతను ఒక చిన్న బ్యాగుతో, తన కుటుంబంతో, బర్మా నుంచి బయలుదేరాడు. అదే ఓడలో కాకపోయినా, మరో కార్గో షిప్ లో కలకత్తా చేరుకున్నాడు.

కలకత్తా అతనికి కొత్త నగరం. అతని చేతిలో డబ్బు లేదు, పని లేదు, ఆశ లేదు. అతను భార్య పేరుమీద ఉన్న కొన్ని ఆభరణాలు అమ్మి, ఒక చిన్న గది అద్దెకు తీసుకున్నాడు. తన పిల్లలను చదివించాడు. కానీ తాను ఏ పనికీ పనికిరాడు, రత్నాల వ్యాపారం మాత్రమే తెలుసు. కలకత్తాలో రత్నాల మార్కెట్ లేదు. అతను రోజులు గడిచేకొద్దీ నిరాశ చెందాడు. భార్య సానుభూతి చూపించింది కానీ అతను ఆమె ముఖం చూడలేకపోయేవాడు.

1970ల ప్రారంభంలో, సూర్యనారాయణ ఒక నిర్ణయం తీసుకున్నాడు. ఒక చిన్న టీ స్టాల్ పెట్టాలి. అతను దానికి పేరు పెట్టాడు ‘బర్మా చాయ్’. కలకత్తాలోని బారాబజార్ ప్రాంతంలో ఒక చిన్న స్థలం దొరికింది. అక్కడ అతను రోజూ ఉదయం నుంచి రాత్రి వరకు టీ అమ్మేవాడు. అతను తన టీలో ఒక ప్రత్యేకత పెట్టాడు. బర్మా రెసిపీ ప్రకారం ఏలకులు, అల్లం, పాలు, చిన్న చిటికెడు కుంకుమపువ్వు. ఆ రుచి చాలా మందికి నచ్చింది. నెమ్మదిగా ఆ స్టాల్ ప్రసిద్ధి పొందింది. సూర్యనారాయణను ఇప్పుడు అందరూ ‘బర్మా బాబు’ అని పిలవడం మొదలుపెట్టారు.

సూర్యనారాయణ తన పిల్లలను బాగా చదివించాడు. కొడుకు ఇంజనీర్ అయ్యాడు, కూతురు డాక్టర్. అతను ఎప్పుడూ వారితో తన గతం గురించి చెప్పుకోలేదు. కానీ తన మనవడు చైతన్య మాత్రం అతనిని అత్యంత ఆప్యాయంగా ప్రేమించేవాడు. చైతన్యకు తాత మీద ఎంతో గౌరవం. తాత తన గురించి ఏం చెప్పడం లేదన్న బాధతో, ఒక రోజు చైతన్య సూర్యనారాయణ డైరీలు తిరగేస్తాడు. అందులో దొరికిన లేఖలు, ఫొటోలు, వ్యాపార పత్రాలు అన్నీ ఒక కథను చెబుతున్నాయి. చైతన్య ఆ విషయాలను కంప్యూటర్లో నమోదు చేసి, ఒక బ్లాగులో రాశాడు ,“బర్మా నుంచి బంగాళం వరకు: నా తాతగారి అద్భుత ప్రయాణం.”

ఆ బ్లాగు పోస్ట్ హఠాత్తుగా వైరల్ అయింది. లక్షలాది మంది చదివారు. తెలుగు పత్రికలు ‘ఆంధ్రజ్యోతి’, ‘సాక్షి’ ఫోన్ చేశాయి. ఒకసారి ఒక ప్రముఖ తెలుగు చలనచిత్ర నిర్మాత కూడా సంప్రదించాడు “మీ తాత కథను సినిమాగా తీయొచ్చా?” చైతన్య తాతను అడిగాడు. సూర్యనారాయణ మౌనంగా ఉండి, “నేను సినిమా కోసం కాదు, నా మనసు కోసం బ్రతికాను. కానీ నీవు కథ రాసినందుకు సంతోషం” అన్నాడు.

ఆ వైరల్ పోస్ట్ తర్వాత, ఎన్నో ఏళ్ల తర్వాత సూర్యనారాయణకు బర్మా నుంచి ఒక లేఖ వచ్చింది. ఆ లేఖలో ఇలా ఉంది: “సూర్యనారాయణ గారు, మీరు బర్మాలో నిర్మించిన తెలుగు సంఘం ఇప్పటికీ ఉంది. మీరు పెట్టిన దుకాణం స్థానంలో ఇప్పుడు ఒక పాఠశాల ఉంది. ఆ పాఠశాలకు ‘సూర్యనారాయణ విద్యాలయం’ అని పేరు పెట్టాము. మీరు బతికే ఉంటే, ఒకసారి రంగూన్ వచ్చి చూడాలి.” ఆ లేఖ విని సూర్యనారాయణ ఏడ్చాడు  సంతోషంగా.

ఆ తర్వాత ఒకసారి అతను తన మనవడితో కలిసి బర్మా వెళ్లాలనుకున్నాడు, కానీ వయసు, ఆరోగ్యం సహకరించలేదు. చైతన్య మాత్రం తాతగారి తరపున రంగూన్ వెళ్లి, ఆ పాఠశాలను చూసి, అక్కడి పిల్లలకు తాతగారి కథ చెప్పాడు. తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, అతను తాతకు ఒక బహుమతి తెచ్చాడు. బర్మా రత్నాల మార్కెట్ నుంచి ఒక చిన్న నీలమణి రాయి. సూర్యనారాయణ ఆ రాయిని చేతిలో పట్టుకుని, “ఈ రాయి నాకు నష్టాలు గుర్తు చేస్తుంది, కానీ ఇది నాకు నా గెలుపును కూడా గుర్తు చేస్తుంది. నేను నా గుర్తింపును కోల్పోలేదు. నా మనవడు రాసిన కథలో నేను మళ్లీ బతికాను” అన్నాడు.

సూర్యనారాయణ చాలా రోజుల తర్వాత తన ‘బర్మా చాయ్’ స్టాల్ నుంచి రిటైర్ అయ్యాడు. అతను ఇప్పుడు కలకత్తాలోని ఒక చిన్న అపార్ట్మెంట్లో నివసిస్తున్నాడు. గోడమీద రంగూన్లోని తన పాత దుకాణం ఫొటో వేలాడుతుంది. ప్రతి సాయంత్రం, అతను ఒక కప్పు టీ తాగుతూ, గంగానది వైపు చూస్తాడు. ఆ గంగ ఒకప్పుడు బర్మాలోని ఇర్రావడి నదిలా ప్రవహించినట్లు అనిపిస్తుంది. అతని మనవడు ఇప్పుడు ఒక ప్రఖ్యాత రచయిత. అతను తాతగారి కథను ఒక పుస్తకంగా రాశాడు. దాని పేరు: “బర్మా చాయ్ - ఒక వ్యాపారి కథ.”

ఈ కథ నేర్పే పాఠం మనిషి తన సంపదను కోల్పోవచ్చు, తన దేశాన్ని కోల్పోవచ్చు, కానీ తన మానవత్వాన్ని, తన నేర్పును, తన ఆశను కోల్పోకూడదు. ఓడలు మనల్ని దేశాల మధ్యకు తీసుకువెళ్తాయి, కానీ మనసు మాత్రం తన మూలాలను వదలదు. సూర్యనారాయణ చివరి రోజుల్లో చెప్పిన మాటలు ఇవి: “నేను ఓడ ఎక్కినప్పుడు నా దగ్గర ఒక బంగారు గొలుసు మాత్రమే ఉండేది. నేను తిరిగి వచ్చేటప్పుడు నా దగ్గర ఒక కప్పు చాయ్ మాత్రమే ఉంది. కానీ రెండింటి మధ్య నేను నేర్చుకున్న పాఠాలు, అవే నా నిజమైన సంపద.”