ఆరవ స్నేహితుడు

ఐదుగురు వృద్ధులు, ఐదు విధ్వస్త జీవితాలు, ఒకే ఒక మనస్తాపం. ఐదు దశాబ్దాల తర్వాత వారాణసిలో కలిశారు. వారి పేర్లు: రాఘవయ్య, సీతారామయ్య, నారాయణ, గోపాలం, వెంకట్రావు. వీరందరూ ఆంధ్రప్రదేశ్లోని ఒక చిన్న గ్రామం ‘పెద్దాపురం’కు చెందినవారు. వీరు చిన్నతనంలో ఒకే బడిలో చదువుకున్నారు, కలిసి తిరిగారు. వారిలో ఆరో వ్యక్తి ఉండేవాడు రామయ్య. రామయ్య వీరందరికంటే చాలా నిజాయితీగలవాడు, మంచివాడు. అతను ఎప్పుడూ ఇతరుల కోసం తనను తాను త్యాగం చేసుకునేవాడు. ఒకసారి గ్రామంలో వరద వచ్చినప్పుడు, రామయ్య తన ప్రాణాలను లెక్కచేయకుండా ఐదుగురు స్నేహితులను కాపాడాడు. అతను లేకపోతే వారిలో ఎవరూ బ్రతికేవారు కాదు. కానీ జీవితంలో ఒక మలుపు వచ్చింది. ఐదుగురు స్నేహితులు కలిసి ఒక వ్యాపారం మొదలుపెట్టారు. రామయ్య తన వాటా కోసం తన భూమిని అమ్మి డబ్బు పెట్టాడు. కానీ మిగతా ఐదుగురు మోసం చేశారు. వారు రామయ్యను తప్పుబట్టి, అతని డబ్బును కొల్లగొట్టి, గ్రామం నుంచి వెళ్ళగొట్టారు. రామయ్య ఏమీ మాట్లాడలేదు. అతను కాశీకి వెళ్ళిపోయాడు. అక్కడ ఒక ఆశ్రమంలో నివసిస్తూ, యాభై సంవత్సరాలు గడిపాడు. అతను చనిపోతూ, తన ఆస్తి అంతా ఆ ఆశ్రమానికి రాసి ఇచ్చాడు. కానీ అతను చనిపోయే ముందు ఒక కోరిక చెప్పాడు: “నా ఐదుగురు స్నేహితులు నాకు పిండ ప్రదానం చేయాలి. వారు నా దగ్గర క్షమాపణ అడగాలి. లేకపోతే నా ఆత్మకు శాంతి ఉండదు.” ఈ వార్త ఐదుగురు వృద్ధులకు చేరింది. ఇప్పుడు వారందరికీ డెబ్బై ఏళ్లు దాటాయి. రాఘవయ్యకు రెండు సార్లు గుండెపోటు వచ్చింది. సీతారామయ్య కళ్ళు పోగొట్టుకున్నాడు. నారాయణకు కాలు సరిగ్గా నడవదు. గోపాలం మూత్రపిండాల సమస్యతో బాధపడుతున్నాడు. వెంకట్రావు ఒంటరిగా ఉంటూ, మానసిక అనారోగ్యానికి మందులు తాగుతున్నాడు. వారందరికీ ఇప్పుడు తెలిసింది, వారు చేసిన తప్పు ఎంత పెద్దదో. వారు ప్రతి రోజు రాత్రి నిద్రలో రామయ్యను కలవరిస్తారు. వారి మనస్సులు శాంతించడం లేదు. చివరికి వారు నిర్ణయించుకున్నారు: “మనం కాశీకి వెళ్లాలి. రామయ్యకు పిండ ప్రదానం చేసి, అతని క్షమాపణ అడగాలి.” ఇది సులభమైన ప్రయాణం కాదు. వారందరూ ఒక ట్రైన్లో బయలుదేరారు. రాఘవయ్య గుండె మందులు సర్దుకున్నాడు. సీతారామయ్యకు వెంకట్రావు సహాయం చేస్తున్నాడు. నారాయణ కర్ర ఊతంగా నడుస్తున్నాడు. గోపాలం నీళ్లు తాగడానికి కూడా భయపడుతున్నాడు. కానీ వారి మనస్సులో ఒకే ఒక లక్ష్యం రామయ్యకు న్యాయం చేయాలి.

వారాణసి చేరుకున్న తర్వాత, వారు రామయ్య ఉండిన ఆశ్రమానికి వెళ్లారు. ఆ ఆశ్రమం పెద్దది కాదు, ఒక చిన్న ఆలయం లాగా ఉంది. అక్కడి స్వామిజీ వారిని చూసి, “మీరు రామయ్య కోసం వచ్చారా?” అని అడిగారు. వారు తల ఊపారు. స్వామిజీ వారిని ఒక గదిలోకి తీసుకెళ్లారు. ఆ గదిలో రామయ్య ఒక ఫోటో ఉంది. ఆ ఫోటోలో అతను ఎప్పటిలాగే చిరునవ్వు నవ్వుతున్నాడు. ఆ నవ్వు చూసి ఐదుగురి కళ్లలోనూ నీరు తిరిగింది. స్వామిజీ వారితో చెప్పారు: “రామయ్య చనిపోయే ముందు ఒక లేఖ రాశారు. ఆ లేఖను మీకు ఇవ్వాలని అనుకున్నాను.” ఆ లేఖను రాఘవయ్య తెరిచి చదివాడు. ఆ లేఖలో ఇలా ఉంది: “నా ప్రియ స్నేహితులారా, నేను కాశీలో యాభై సంవత్సరాలు గడిపాను. ఇక్కడ నేను నేర్చుకున్నాను, ప్రతి మనిషి తప్పులు చేస్తాడు, కానీ తప్పును ఒప్పుకోవడమే నిజమైన పశ్చాత్తాపం. నేను మీ మీద కోపంగా లేను. నేను మిమ్మల్ని క్షమించాను. కానీ ఈ లేఖ రాయడానికి కారణం మీకు మీరే తెలుసుకోవాలి. మీరు నన్ను క్షమించమని అడగాల్సిన అవసరం లేదు. మీరు మీ మనస్సులలో ఉన్న ఆ నల్లని మచ్చను తుడిచివేసుకోవాలి. మీరు కాశీకి వచ్చి, గంగలో స్నానం చేసి, నాకు పిండ ప్రదానం చేయండి. అంతే. నేను మీకు ఎప్పటికీ రుణపడి ఉంటాను మీరు నాకు నేర్పించిన పాఠానికి. అవును, మీరు నాకు ఒక పాఠం నేర్పించారు ఎవరినీ గుడ్డిగా నమ్మకూడదు అని కాదు, బదులుగా, ప్రతి మనిషి మనస్సులో ఒక వెలుగు ఉంటుందని, ఆ వెలుగు చీకటిని జయిస్తుందని.” ఆ లేఖ చదువుతుండగానే రాఘవయ్యకు గుండెలో నొప్పి వచ్చింది. కానీ అతను ఆపుకున్నాడు. “మనం ఇప్పుడు పిండ ప్రదానం చేయాలి” అన్నాడు.

వారు గంగ ఒడ్డుకు వెళ్లారు, మణికర్ణికా ఘాట్ దగ్గరకి. అక్కడ ఒక పురోహితుడు వారికి సహాయం చేశాడు. వారు రామయ్య ఆత్మ శాంతి కోసం పూజలు చేశారు. బియ్యం, నువ్వులు, నీళ్లు సమర్పించారు. ప్రతి ఒక్కరూ రామయ్య ఫోటో ముందు మోకరిల్లారు. సీతారామయ్యకు కళ్లు కనిపించకపోయినా, అతను రామయ్యను తన మనస్సులో చూసుకున్నాడు. “రామయ్యా, నేను చేసిన తప్పు ఎంత పెద్దదో ఇప్పుడు తెలుస్తుంది. క్షమించు నన్ను” అని గొణిగాడు. నారాయణ ఏడుస్తూ, “నేను నిన్ను ఎలా మోసం చేశానో” అని అన్నాడు. గోపాలం తన చేతులు జోడించి, “రామయ్యా, నేను నీకు చేసిన ద్రోహం నన్ను దహించేస్తుంది. ఈ గంగలో నా పాపాన్ని కడుక్కుంటున్నాను” అని ప్రార్థించాడు. వెంకట్రావు మాట్లాడటానికి ప్రయత్నించాడు, కానీ అతనికి గొంతు పెగలలేదు. చివరికి “నేను నీకు తిరిగి ఇవ్వడానికి ఏమీ లేదు రామయ్యా. నా మిగిలిన జీవితాన్ని నీకు అంకితం చేస్తాను” అని చెప్పి, గంగలో మునిగి బయటకు వచ్చాడు.

ఆ రోజు రాత్రి, వారు ఒక చిన్న గదిలో నిద్రపోయారు. రాఘవయ్యకు ఒక కల వచ్చింది. ఆ కలలో రామయ్య వచ్చాడు. అతను యవ్వనంలో ఉన్నట్టే ఉన్నాడు. నిగనిగలాడే ముఖం, ప్రసన్నమైన చిరునవ్వు. అతను రాఘవయ్య దగ్గరకు వచ్చి, “మిత్రమా, నీకు ఇప్పుడు శాంతి కలుగుతుంది. నువ్వు నన్ను క్షమాపణ అడగనవసరం లేదు. నువ్వు నీ మనస్సును శుభ్రం చేసుకో. అంతే నాకు సంతోషం” అన్నాడు. రాఘవయ్య నిద్రలోనే ఏడ్చాడు. తెల్లవారుఝామున అతను లేచి, మిగతా నలుగురిని పిలిచి, “మనం నేటి నుంచి కొత్త జీవితం ప్రారంభిద్దాం. రామయ్య కోరుకున్నట్టు, మనం ఈ ఆశ్రమానికి సేవ చేద్దాం” అన్నాడు.

నారాయణ, గోపాలం, వెంకట్రావు, సీతారామయ్య అందరూ ఒప్పుకున్నారు. వారు వారాణసిలోనే ఒక చిన్న కుటీరంలో ఉండిపోయారు. ప్రతి రోజు ఉదయం వారు ఆశ్రమానికి వెళ్లి, అక్కడ పూజలు చేయడం, అతిథులకు సేవ చేయడం మొదలుపెట్టారు. వారు చేతులతో పనులు చేయలేరు, కానీ వారి అనుభవంతో, ప్రేమతో అక్కడి ప్రజలకు తోడ్పడ్డారు. ఆరు నెలల తర్వాత, రాఘవయ్య ఒక రోజు గుండెపోటుతో మరణించాడు. ఆయన చివరి మాటలు: “రామయ్యా, నేను వస్తున్నాను.” మిగతా నలుగురు అతనికి పిండ ప్రదానం చేసి, అతని ఆత్మ శాంతి కోసం ప్రార్థించారు. వారి సంఖ్య తగ్గింది, కానీ వారి బంధం బలపడింది. చివరికి ఒక్కొక్కరుగా వారు మరణించారు. కానీ వారంతా ఒకే ఒక కోరిక కోరారు: “మమ్మల్ని రామయ్య దగ్గరనే ఖననం చేయండి. మేము అక్కడ కలిసి ఉండాలి.”

నేడు, ఆ ఆశ్రమ ప్రాంగణంలో ఐదు చిన్న సమాధులు ఉన్నాయి. ఒక పక్కన రామయ్య సమాధి. వాటి మీద ఒకే ఒక పంక్తి రాసి ఉంది: “పంచ ప్రాణాలు ఒకే గుండె.” ప్రతి సంవత్సరం ఆశ్రమంలో ఒక ప్రత్యేక పూజ జరుగుతుంది  ఆ ఐదుగురు స్నేహితుల స్మృతిలో. ఆ రోజున గంగ మీద వేల దీపాలు తేలుతాయి. ఆ దీపాలు కథ చెబుతాయి ఎలా ఐదు విరిగిన మనసులు కలిసి ఒక గుండెగా మారాయో, ఎలా ఒక ద్రోహం యాభై ఏళ్ల తర్వాత ఒక ప్రాయశ్చిత్తంగా మారిందో. కాశీ నేర్పిన పాఠం ఇదే, ఎంత పెద్ద తప్పు చేసినా, క్షమాపణకు ఆలస్యం లేదు. మరియు నిజమైన స్నేహం ఎప్పటికీ చనిపోదు. అది పంచప్రాణాలుగా విడిపోయినా, చివరికి ఒకే ఒక ప్రాణంగా కలిసిపోతుంది.