అమ్మమ్మ చివరి యాత్ర

హైదరాబాదులోని ఒక సాఫ్ట్వేర్ కంపెనీలో ప్రోజెక్ట్ మేనేజర్ గా పనిచేసే విశ్వాస్ కి జీవితంలో ప్రతిదీ టైమ్లైన్లలో నడిచేది. అతని రోజులు స్క్రమ్ మీటింగ్లు, డెడ్లైన్లు, అప్రైజల్స్ చుట్టూ తిరిగేవి. మార్కెటింగ్ మెట్రిక్స్, కస్టమర్ ఫీడ్బ్యాక్‌ల మధ్య అతను మనుషుల్ని కూడా ‘రిసోర్స్’లా చూడటం మొదలుపెట్టాడు.

అతని అమ్మమ్మ సీతమ్మ వయసు ఎనభై దాటింది. ఆమెకు డిమెన్షియా (జ్ఞాపకశక్తి లోపం). గత మూడేళ్లుగా ఆమె స్వంత ఇంటి గదిలోనే తప్పిపోతూ ఉండేది. విశ్వాస్ తల్లి చనిపోయింది, తండ్రి విదేశాల్లో స్థిరపడ్డాడు. కాబట్టి సీతమ్మ భారం పూర్తిగా విశ్వాస్ మీదే ఉండేది. ఆమెను డేకేర్ సెంటర్ చూసుకునేది, అప్పుడప్పుడు వారాంతంలో ఒక గంట సేపు కూర్చుని ‘ఎలా ఉన్నావ్ అమ్మమ్మ’ అని అడిగేవాడు.

ఒక రోజు రాత్రి, విశ్వాస్ ల్యాప్‌టాప్ ముందు ప్రాజెక్ట్ రోడ్‌మ్యాప్ తయారు చేస్తుండగా, సీతమ్మ అకస్మాత్తుగా నిలబడి, కళ్లలో వింత తేజస్సుతో అంది:

“నన్ను కాశీకి తీసుకెళ్లు. నేను అక్కడే చనిపోవాలి.”

విశ్వాస్ నిర్ఘాంతపోయాడు. “ఏమిటమ్మా ఇప్పుడు? నీకు అసలు గుర్తుందా నీ పేరు కూడా? కాశీ ఎందుకు?”

ఆమె మరుక్షణం ఆ స్పష్టతను కోల్పోయి, గోడకు తల ఆనించి నిద్రపోయింది. కానీ మర్నాడు మళ్లీ అదే మాట. ఆ తర్వాత ప్రతి రోజూ, ఏదో గంటకు, ఆమె కళ్లు ఒక్కసారిగా తేజరిల్లేవి: “కాశీకి తీసుకెళ్లు. అక్కడే నా ముక్తి.”

విశ్వాస్ తన మెదడులో ప్రాబబిలిటీ కాల్కులేషన్ నడిపాడు. ఎనభై ఏళ్ల డిమెన్షియా రోగిని వేల కిలోమీటర్లు తీసుకెళ్లడం, అక్కడ వైద్య సౌకర్యాలు, ఖర్చు, తన ఆఫీసు లీవ్స్… ప్రతీదీ ‘రిస్క్’గా కనిపించింది.

అయినా ఆమె మొండితనం ముందు చివరికి ఒప్పుకున్నాడు. ఒక షరతు పెట్టుకున్నాడు: “నాలుగు రోజులు మాత్రమే. ఆ తర్వాత వెంటనే తిరిగొస్తాం.”

వారాణసి చేరుకున్నాక విశ్వాస్‌కు మొదటి షాక్ అక్కడి గందరగోళం. ఇరుకైన గల్లీలు, ఎద్దులు, శవాల బోనులు, నిరంతరం మోగే గంటలు. “నేనెందుకు వచ్చాను” అని అనుకున్నాడు.

హోటల్‌లో సీతమ్మకు ఎయిర్ కండిషన్, సాఫ్ట్ బెడ్ ఇచ్చాడు. కానీ ఆమెకు అది నచ్చలేదు. “గంగ ఒడ్డున ఉండాలి. మణికర్ణికా ఘాట్ దగ్గర” అంది.

“మణికర్ణికా ఘాటా? అక్కడ శవాలు కాల్చుతారు!” అని విశ్వాస్ ఆగ్రహించాడు.

కానీ సీతమ్మ మాట వినలేదు. చివరికి ఒక మురికి, చిన్న గదిని గంగానది ఒడ్డున ఎలాగో సంపాదించాడు. ప్రతి ఉదయం చితాభస్మం గాల్లో ఎగిరేది. విశ్వాస్ వాంతులు చేసుకునేవాడు.

మూడో రోజు ఉదయం, సీతమ్మ లేచి, “నన్ను బనారసి పట్టు నేసే కుటుంబం దగ్గరికి తీసుకెళ్లు” అంది.

విశ్వాస్‌కు చిర్రెత్తుకొచ్చింది. “మీకెక్కడో పిచ్చి ఎక్కిందమ్మా. బనారసీ పట్టు దుకాణాలు వేలు ఉన్నాయి, ఏ కుటుంబం?”

“సుఖ్లాల్‌దాస్. అతని పేరు సుఖ్లాల్. నేత కుటుంబం. అతను నా… నా…” ఆమె గొంతు అడ్డుకుంది.

“నీకు ఏమిటమ్మా ఆ సుఖ్లాల్ గురించి ఆసక్తి?”

సీతమ్మ కళ్లు తడిసిపోయాయి. ఆ తర్వాత మౌనం.

విశ్వాస్ నిరాశగా ఫోన్ తీసుకుని ‘సుఖ్లాల్ సిల్క్ వీవర్స్ వారాణసి’ అని సెర్చ్ చేశాడు. ఒక పాత బ్లాగ్ లింక్ కనిపించింది: ‘ది లాస్ట్ లూమ్ ఆఫ్ సుఖ్లాల్‌దాస్’ అది 1987లో వ్రాసిన వ్యాసం. ఆ కుటుంబం ఇప్పటికీ ఉందా? విచారిస్తే, ఎలాగో చిన్న గల్లీలో దొరికారు.

ఆ కుటుంబపు పెద్దాయన చందన్ (సుఖ్లాల్ కుమారుడు) ముసలివాడు, చేతివేళ్లు ముడుచుకుపోయి ఉన్నాయి. విశ్వాస్ విషయం చెప్పగానే, అతను గబుక్కున “సీతమ్మనా?” అన్నాడు. “నాన్నగారు ఆమె కోసం ప్రతి రోజూ ఒక పూల మాలను అల్లేవారు. ఆమె చనిపోయిందనుకున్నాం.”

విశ్వాస్ ఆశ్చర్యంగా చందన్ చేతిలో ఒక చిన్న డైరీ చూశాడు. ఆ డైరీని సుఖ్లాల్ రాశాడు. దానిలోని ఒక పేజీ ఇలా ఉంది:

“1955. కాశీ విశ్వవిద్యాలయంలో తెలుగు ఉపన్యాసకుడి కూతురు సీతమ్మ. పట్టు నేతల పని మీద ఆమెకు ప్రేమ. నేను ఆమెకు నేర్పించాను. ప్రతి రోజూ నా మగ్గం దగ్గర గంటలు గడిపేది. ఒక రోజు ఆమె నా చేతివేళ్లు పట్టుకుంది. ‘సుఖ్లాల్, నేను నిన్ను పెళ్లి చేసుకుంటాను’ అంది. ఆమె తండ్రి కులాంతర వివాహానికి ఒప్పుకోలేదు. ఆమెను హైదరాబాదుకు లాక్కెళ్లారు. ఆమె నాకు ఒక చీర నేస్తానని మాటిచ్చింది. ఆ చీర కోసం నేటికీ ఎదురుచూస్తున్నాను. నేను ఆమె కోసం ప్రతిరోజూ ఒక పూవును ఒక కాగితంలో నొక్కి ఉంచాను. 38 సంవత్సరాలు.”

విశ్వాస్ ఒళ్లు జలదరించింది. అతను సీతమ్మను తీసుకొచ్చాడా గదిలోకి. ఆమె చందన్ వైపు చూసింది. అతని ముఖంలో తండ్రి సుఖ్లాల్ నీడ కనిపించింది. సీతమ్మ కళ్లు వెంటనే నిండాయి.

“సుఖ్లాల్ ఎక్కడ?” అడిగింది.

చందన్ మౌనంగా పైకప్పు మీది ఒక ఫోటో వైపు చూపించాడు. సుఖ్లాల్ 1993లో చనిపోయాడు. అతను చనిపోతూ ఒకే ఒక మాట అన్నాడు: “సీతమ్మ వస్తే, ఆమెకు నేను నేసిన ఈ చీర ఇవ్వండి.”

చందన్ ఒక పాత పెట్టె తెరిచాడు. లోపల ఒక తెల్లటి పట్టుచీర. దానిమీద ఎర్రని గంగాజలపు అలలు, ఘాట్ల వరుసలు, దీపాలు సీతమ్మ ఒకప్పుడు సుఖ్లాల్‌కు చెప్పిన కలలా. ఆ చీర అసలు ఎప్పుడూ అమ్మకానికి పెట్టలేదు. ప్రతి ఏడాది శ్రావణమాసంలో సుఖ్లాల్ దాన్ని ఎండలో ఎండబెట్టేవాడు.

విశ్వాస్ ఆ చీరను చూస్తూ ఊరుకోలేకపోయాడు. “నేను స్ప్రెడ్షీట్లు తయారు చేశాను. రోడ్‌మ్యాప్స్ డిజైన్ చేశాను. కానీ నేను ఎప్పుడూ ఒక మనిషి హృదయాన్ని అర్థం చేసుకోలేదు” అని లోలోపల అనుకున్నాడు.

ఆ రాత్రి సీతమ్మకు తెలివి వచ్చింది. పూర్తిగా, స్పష్టంగా. ఆ వృద్ధురాలి కళ్లలో ఒక యువతి నిలిచింది. ఆమె విశ్వాస్ చేతిలో ఒక లేఖ రాసి ఇచ్చింది. “నేను నిన్ను ప్రేమిస్తున్నాను నాయనా. అసలు ప్రేమ అంటే ఏమిటో నేను మర్చిపోయాను. ఈ యాత్ర వల్ల నేను తెలుసుకున్నాను. ప్రేమ వదిలిపెట్టగలిగే వస్తువు కాదు, వదలని వస్తువు.”

తెల్లవారుఝామున సీతమ్మ నిద్రలోనే గంగలో కలిసిపోయింది. ఆమె చెయ్యి ఆ తెల్లటి చీర ఒక మూల పట్టుకుని ఉంది.

విశ్వాస్ ఆమె అంత్యక్రియలు మణికర్ణికా ఘాట్లో చేశాడు. అతను చితి మీద నిప్పు పెట్టేటప్పుడు చందన్ దగ్గర నుంచి సుఖ్లాల్ ని కాల్చిన బూడిదను తెచ్చి, ఆ బూడిదను సీతమ్మ కాల్చే చితిలో చల్లాడు.

“మీరిద్దరూ ఇప్పుడు ఒక్కటే అమ్మమ్మ” అని గొణిగాడు.

తిరిగి హైదరాబాద్ చేరుకున్నాక, విశ్వాస్ ఆఫీసులో తన రాజీనామా లేఖ రాశాడు. అతను ఇక పై ప్రోజెక్ట్ మేనేజర్ కాదు; ఒక కమ్యూనిటీ కేంద్రం తెరవాలనుకున్నాడు వృద్ధుల కోసం, గుర్తులను కోల్పోతున్న వాళ్ల కోసం. అతని ల్యాప్‌టాప్ స్క్రీన్‌సేవర్ ఇప్పుడు ఒక చిత్రం: గంగ ఒడ్డున నిలబడి చిరునవ్వు నవ్వుతున్న సీతమ్మ, చేతిలో తెల్లని పట్టుచీర.

ప్రతి రోజు ఉదయం నిద్రలేచిన తర్వాత అతను అద్దం ముందు నిలబడితే వచ్చే ప్రశ్న ఒక్కటే: “నువ్వు ఎవరి మనవడివో గుర్తుందా?”

జవాబు ఎప్పటికీ నిశ్శబ్దమే, కానీ ఆ నిశ్శబ్దంలో గంగానది ఒక చిన్న అలలా కొట్టుకుపోతుంది.