విడిపోయిన మనస్సులు

హైదరాబాద్ నగరం, మలక్పేట్ ప్రాంతం. అక్కడ ఒక పెద్ద ఇల్లు ఉండేది. ఆ ఇల్లు నూరేళ్ల చరిత్ర కలిగినది. ఆ ఇంట్లో రాఘవయ్య, అతని భార్య సీతమ్మ, వారి ముగ్గురు కొడుకులు, వారి భార్యలు, పిల్లలు మొత్తం పదిహేను మంది నివసించేవారు. అది ఒక ఆనందమయమైన సంయుక్త కుటుంబం.

పెద్ద కొడుకు రాము. అతను ప్రభుత్వ ఉద్యోగి. అతని భార్య శారద. వారికి ఇద్దరు పిల్లలు సోను మరియు మోను.

రెండవ కొడుకు సూర్యం. అతను ఒక చిన్న వ్యాపారం చేస్తాడు. అతని భార్య లక్ష్మి. వారికి ఒక కూతురు చిన్ని.

మూడవ కొడుకు శ్రీను. అతను ప్రైవేటు కంపెనీలో ఉద్యోగి. అతని భార్య వాణి. వారికి ఇప్పుడే వివాహమైంది, పిల్లలు లేరు.

ఆ ఇంట్లో ప్రతి ఉదయం సీతమ్మ గంటకు నాలుగు గంటలకు లేచి, అందరికీ టీ చేసేది. రాఘవయ్య పూజ చేసేవాడు. అందరూ కలిసి భోజనం చేసేవారు. పిల్లలు కలిసి ఆడుకునేవారు. పండగలు, పుట్టినరోజులు, విశేషాలు అన్నీ కలిసి జరుపుకునేవారు. ఆ ఇంటికి ఒక ప్రత్యేకమైన వెచ్చదనం ఉండేది.

కానీ కాలం మారిన కొద్దీ, కొత్త ఆలోచనలు వచ్చాయి. కోడళ్ళ మధ్య చిన్న చిన్న గొడవలు మొదలయ్యాయి. డబ్బు ఖర్చుల విషయంలో అభిప్రాయ భేదాలు వచ్చాయి. పెద్ద కోడలు శారదకు తన పిల్లల చదువు ఖర్చులు ఎక్కువగా ఉండేవి. రెండవ కోడలు లక్ష్మి తన భర్తకి  వ్యాపారంలో నష్టాలు వస్తున్నాయని ఇతరుల తమ కంటే ఎక్కువ ఖర్చు చేస్తున్నారని ఆరోపించేది. మూడవ కోడలు వాణి తనకు కోడలిగా తగినంత గౌరవం లేదని బాధపడేది.

క్రమేపీ ఆ చిన్న చిన్న గొడవలు పెద్దవిగా మారాయి.

సంఘర్షణ మొదలైంది.

ఒక రోజు రాఘవయ్య అనారోగ్యంతో బాధపడుతుండడంతో, ఆసుపత్రి ఖర్చులు వచ్చాయి. ఆ ఖర్చును ఎవరు భరించాలి అనే వివాదం వచ్చింది. పెద్ద కొడుకు రాము తన వంతు ఇస్తానన్నాడు. రెండవ కొడుకు సూర్యం తన దగ్గర డబ్బు లేదని, వ్యాపారంలో నష్టాలు ఉన్నాయని చెప్పాడు. మూడవ కొడుకు శ్రీను నేను ఇస్తాను, కానీ అందరూ సమానంగా ఇవ్వాలి అన్నాడు.

ఈ విషయంలో ముగ్గురు కోడళ్ళు కూడా తమ భర్తల ప్రక్కన నిలబడ్డారు.

శారద చెప్పింది. "మా అబ్బాయిల చదువుకు డబ్బు కావాలి. మేము ఇవ్వడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాము. కానీ అందరూ సమానంగా ఇస్తేనే న్యాయం."

లక్ష్మి బదులిచ్చింది. "మావారి వ్యాపారం కూలిపోతుంది. మేము ఇవ్వలేము. మీరు ఇచ్చుకోండి."

వాణి చెప్పింది. "నాకు పెళ్లి అయ్యి ఒక సంవత్సరం కూడా కాలేదు. నేను ఇప్పుడే ఆస్తిలో వాటా అడగడం లేదు. కానీ ఇలా అన్యాయం జరిగితే, నేను నా భర్తను వేరే ఇంటికి తీసుకెళతాను."

ఈ మాటలు సీతమ్మ విని ఏడ్చింది. రాఘవయ్యకు కోపం వచ్చింది.

"చాలు! ఇక చాలు. మీరు ఇలా గొడవపడుతుంటే, నేను బతికి ఉండడం కంటే చనిపోవడమే మంచిది."

కానీ ఎవరూ వినలేదు.

ఒక రోజు రాఘవయ్య తన ముగ్గురు కొడుకులను పిలిచి చెప్పాడు. "మీరు ఇలా కలిసి ఉండలేరు. మీ మనసులు ఇప్పటికే విడిపోయాయి. కాబట్టి ఆస్తిని పంచుకోండి. మీరు వేరువేరుగా ఉండండి."

ఆ మాటలు విని సీతమ్మ గుండె పగిలింది. "రాఘవయ్యా, ఈ ఇల్లు ఇలా విడిపోతుందా? మనం ఎన్ని కష్టాలు పడ్డాం ఈ ఇల్లు కట్టడానికి? మన పిల్లలు కలిసి పెరిగారు. ఇప్పుడు వారు విడిపోతున్నారు."

రాఘవయ్య నిశ్శబ్దంగా చెప్పాడు. "వారి మనసులు ఇప్పటికే విడిపోయాయి. మనం ఏమి చేయగలం? వారి సంతోషం కోసం వారిని వీడాలి."

మూడు నెలల వివాదాల తర్వాత, పంచాయతీ జరిగింది. ఇల్లు మూడు భాగాలుగా పంచబడింది. ఆస్తిని ముగ్గురికీ సమానంగా పంచారు. పెద్ద కొడుకు రాము తన భాగం తీసుకుని వేరే ఇంటికి వెళ్ళిపోయాడు. రెండవ కొడుకు సూర్యం రెండవ భాగం తీసుకుని మరో ప్రాంతంలో ఇల్లు కొనుక్కున్నాడు. మూడవ కొడుకు శ్రీను మూడవ భాగం తీసుకుని వేరే నగరానికి వెళ్ళిపోయాడు.

ఆ ఇల్లు ఇప్పుడు ఖాళీగా ఉంది. రాఘవయ్య మరియు సీతమ్మ మాత్రమే ఆ ఇంట్లో మిగిలిపోయారు.

విడిపోయిన రోజు సీతమ్మకు ఎప్పటికీ మరువలేని రోజు.

రాము తన భార్య, పిల్లలతో బయలుదేరాడు. సీతమ్మ అతని కాళ్ళు పట్టుకుంది. "రామూ, నువ్వు వెళ్ళిపోతున్నావు. నేను నిన్ను ఎప్పుడు చూస్తాను? నీ పిల్లలను ఎప్పుడు చూస్తాను?"

రాము కళ్ళు నిండాయి. "అమ్మా, నేను దూరంగా లేను. నేను ఎప్పటికప్పుడు వస్తాను. నువ్వు విచారించకు." రాము వెళ్ళిపోయాడు. అతని కారు కనిపించకుండా పోయే వరకు సీతమ్మ చూస్తూ నిలబడింది.

సూర్యం వెళ్ళేటప్పుడు చెప్పాడు. "అమ్మా, నేను నీకు డబ్బు పంపిస్తాను. నువ్వు కష్టపడకు. మాకు ఇబ్బంది లేదు. నువ్వు ఒంటరిగా లేవు." సీతమ్మ చెప్పింది. "నాకు డబ్బు వద్దు, నాయనా. నాకు నువ్వు కావాలి. నీ నవ్వు కావాలి. నీ పిల్లల చప్పుడు కావాలి." సూర్యం ఆమెను కౌగిలించుకుని వెళ్ళిపోయాడు.

శ్రీను వెళ్ళేటప్పుడు ఏడ్చాడు. "అమ్మా, నేను తప్పు చేశాను. నేను ఇలాంటి నిర్ణయం తీసుకోకూడదు. కానీ నా భార్య వాణి ఒత్తిడి చేసింది. నేను బలహీనుడిని." సీతమ్మ అతని తల మీద చేయి వేసింది. "నాయనా, నువ్వు బలహీనుడివి కాదు. నువ్వు నీ సంతోషం కోసం నిర్ణయం తీసుకున్నావు. అందులో తప్పులేదు. కానీ నీ కోసం నేను ఎప్పుడూ ప్రార్థిస్తాను."

శ్రీను వెళ్ళిపోయాడు.

ఇంట్లో ఇప్పుడు రాఘవయ్య మరియు సీతమ్మ మాత్రమే. గోడలు మాట్లాడుతున్నాయి. ప్రతి గోడలో ఒక జ్ఞాపకం దాగి ఉంది. ఆ జ్ఞాపకాలు వారిని వేధిస్తున్నాయి.

రాఘవయ్యకు గుండెపోటు వచ్చింది. అతను ఆసుపత్రిలో చేరాడు. సీతమ్మ ఒంటరిగా ఆసుపత్రిలో అతని పక్కన కూర్చుంది. ఆమె ముగ్గురు కొడుకులకు ఫోన్ చేసింది.

రాము చెప్పాడు. "అమ్మా, నేను వస్తాను. కానీ రేపు. నాకు ఆఫీసులో పని ఉంది."

సూర్యం చెప్పాడు. "నేను రాలేను, అమ్మా. నా వ్యాపారం చాలా బిజీగా ఉంది. నేను డబ్బు పంపిస్తాను."

శ్రీను చెప్పాడు. "నేను పని మీద వేరే నగరంలో ఉన్నాను. నేను వెంటనే రాలేను. నాన్నని  చూసుకో."

సీతమ్మ ఫోన్ పెట్టేసి, తన భర్త చెయ్యి పట్టుకుంది. ఆమెకు ఏడుపు వచ్చింది, కానీ ఆమె బిగ్గరగా ఏడవలేదు. ఆమె కన్నీళ్లు లోపలికి పోయాయి.

రాఘవయ్య కోలుకున్నాడు. అతను ఇంటికి వచ్చాడు. ఆ ఖాళీ ఇంట్లో వారిద్దరూ మాత్రమే. ప్రతి సాయంత్రం సీతమ్మ గుమ్మం దగ్గర కూర్చుని, ఎవరైనా వస్తారేమోనని చూస్తుంది. ఎవరూ రారు. కొన్నిసార్లు రాము పిల్లలు వస్తారు. గంట కూర్చుని వెళ్ళిపోతారు.

సీతమ్మకు గుర్తుకు వస్తుంది, ఒకప్పుడు ఈ ఇంట్లో పనివారితో కలిపి పదిహేను మంది ఉండేవారని. ప్రతి రోజూ కలిసి భోజనం చేసేవారు. పిల్లలు అరుస్తూ, నవ్వుతూ పరుగెత్తేవారు. కోడళ్ళు వంటగదిలో పాటలు పాడుకునేవారు. రాఘవయ్య తన కొడుకులతో వ్యాపారం గురించి చర్చించేవారు. ఆ రోజులు ఇప్పుడు కేవలం జ్ఞాపకాలు మాత్రమే.

ఒక సంవత్సరం తర్వాత, రాఘవయ్య చనిపోయాడు. అంత్యక్రియలకు ముగ్గురు కొడుకులు వచ్చారు. వారు వచ్చి, తండ్రికి నివాళి అర్పించారు. వారు ముగ్గురూ కలిసి నిలబడ్డారు కానీ వారి మధ్య మాటలు లేవు. వారు ఒకరినొకరు చూసుకోలేదు.

సీతమ్మ వారి ముగ్గురి వైపు చూసింది. ఆమెకు బాధగా ఉంది. ఆమె చెప్పింది. "మీరు ముగ్గురూ ఒకే తల్లి బిడ్డలు. ఒకే తండ్రి ఆస్తి కోసం విడిపోయారు. మీ నాన్న చనిపోయిన రోజు మీరు ముగ్గురూ కలిసి నిలబడ్డారు. ఇప్పుడు చెప్పండి ఆస్తి ముఖ్యమా, సంబంధాలు ముఖ్యమా?"

కొడుకులు నిశ్శబ్దంగా ఉండిపోయారు.

రాము మాట్లాడాడు. "అమ్మా, నేను తప్పు చేశాను. కానీ ఆ తప్పు సరిచేయడానికి ఇప్పుడు చాలా ఆలస్యమైంది." "ఆలస్యం కాలేదు, నాయనా. నేను బతికున్నంత కాలం మీరు కలిసి ఉండవచ్చు. మీరు నా దగ్గరికి రావచ్చు. ఈ ఇల్లు ఇప్పటికీ మీ ఇల్లే."

సూర్యం నిశ్శబ్దంగా నిలబడ్డాడు. "నేను ఇంటికి వస్తాను, అమ్మా. కానీ నేను ఒంటరిగా రాలేను. నా భార్య నా పిల్లలు వారు రారు." "వారు రాకపోతే నువ్వు రా. నేను నీ కోసం ఎదురుచూస్తాను."

శ్రీను ఏడ్చాడు. "అమ్మా, నేను చాలా దూరంలో ఉన్నాను. నేను నిన్ను విడిచిపెట్టాను. నేను చెడ్డ కొడుకును." "నువ్వు చెడ్డ కొడుకువి కాదు, నాయనా. నువ్వు గందరగోళంలో ఉన్నావు. నీ మనసు నీకు తెలియకుండా దూరంగా వెళ్ళిపోయింది. ఇప్పుడు నీకు తెలుస్తుంది. నువ్వు తిరిగి రావచ్చు."

రాఘవయ్య చనిపోయిన తర్వాత, సీతమ్మ ఒంటరిగా ఆ పెద్ద ఇంట్లో మిగిలిపోయింది. ఆమె కొడుకులు ఎప్పుడూ రారు. వారు వారి స్వంత జీవితాల్లో నిమగ్నమయ్యారు.

సీతమ్మ ప్రతి రోజూ ఆ ఇంట్లోని ప్రతి గదికి వెళ్లి, ఆ గదిలో ఒకప్పుడు ఎవరెవరు నివసించేవారో గుర్తు చేసుకుంటుంది. ఆమె రాము పిల్లల ఆట గదిలో కూర్చుని, వారి నవ్వులను గుర్తు చేసుకుంటుంది. ఆమె సూర్యం భార్య లక్ష్మి వంట చేసిన వంటల వాసనను గుర్తు చేసుకుంటుంది. ఆమె శ్రీను భార్య వాణి తనకు అందించిన బహుమతిని చూస్తుంది.

ఆ జ్ఞాపకాలు ఆమెకు సంతోషాన్ని ఇవ్వవు. అవి ఆమెకు బాధను, ఒంటరితనాన్ని మాత్రమే ఇస్తాయి.

ఆమె ఒకసారి తన పొరుగింటి ఆవిడతో చెప్పింది. "అమ్మా, నాకు నా కొడుకులు అంటే ప్రేమ ఉంది. నాకు నా కోడళ్ళు అంటే కూడా ప్రేమ ఉంది. వారు ఇక్కడ లేరు. కానీ నేను వారి కోసం ఎదురుచూస్తున్నాను. నేను చనిపోయే ముందు ఒకసారి వారిని చూడాలని ఉంది."

ఆ స్త్రీ ఆమెను ఓదార్చింది. "అక్కా, నీ కొడుకులు తప్పు చేశారు. కానీ వారు తిరిగి వస్తారు. సమయం పడుతుంది."

కానీ సమయం ఎప్పటికీ రాలేదు.

సీతమ్మ చనిపోయే ముందు, ఆమె చివరి మాటలు ఇలా ఉన్నాయి. "నా కొడుకులారా, నేను మిమ్మల్ని ప్రేమిస్తున్నాను. ఆస్తి కోసం విడిపోయారు. కానీ ప్రేమ కోసం మళ్ళీ కలవండి. ఈ ఇల్లు ఖాళీగా ఉంది. మీ అమ్మ లేదు. కానీ మీ గుండెలు ఖాళీగా ఉండనివ్వకండి."

ఆమె చనిపోయిన తర్వాత, కొడుకులు మళ్ళీ ఆ ఇంటికి వచ్చారు. ఇప్పుడు ఆ ఇల్లు పూర్తిగా ఖాళీగా ఉంది. గదులు ఖాళీగా ఉన్నాయి. గోడలు మాత్రమే మిగిలాయి. వారికి ఇప్పుడు తాము కోల్పోయినది అర్థం అయినా ఉపయోగం లేదు, ఆలస్యం జరిగిపోయింది.