చెరువు గట్టున చివరి రాత్రి

కొండాపురం గ్రామానికి ఆగ్నేయంగా ఒక పెద్ద చెరువు ఉంది. దాని పేరు పెద్దచెరువు. ఆ చెరువు నీటిపారుదలకు, పశువులకు, ఊరికి ప్రాణం. ఎండాకాలంలో నీరు తగ్గిపోయినా, వర్షాకాలంలో అది ఉప్పొంగి కట్టలను తాకుతుంది. ఆ చెరువు కట్ట మీద ఒక పెద్ద రావిచెట్టు ఉంది. ఆ చెట్టు కిందనే ఊరి పెద్దలు కూర్చుని సమస్యలు చర్చించుకుంటారు, పంచాయతీలు జరుపుతారు.

ఆ రాత్రి వైశాఖ మాసం. చెరువు దాదాపు ఎండిపోయి, నడుమున ఒక చిన్న గుంతలో మాత్రం నీరు మిగిలింది. ఆగ్నేయం నుండి గాలి వీస్తోంది. ఆకాశంలో నక్షత్రాలు మెరుస్తున్నాయి. చెరువు కింది ప్రక్కన ఒక పెద్ద రాయి ఉంది. ఆ రాతి మీద నాగేశ్వరరావు కూర్చున్నాడు. అతనికి నలభై అయిదు సంవత్సరాలు. రైతు. తండ్రి నుండి వచ్చిన ఇరవై ఎకరాలు ఉన్నాయి. కానీ నేడు అందులో సగం అప్పుల కోసం అమ్మేశాడు.

అతని ప్రక్కనే దొరస్వామి కూర్చున్నాడు. అతనికి యాభై రెండు ఏళ్ళు. రోజూ ఉదయం సారాయి దుకాణం వద్ద కనిపిస్తాడు. తల జుట్టు రాలిపోయి, బట్టలు మురికిగా ఉంటాయి. చేతిలో సిగరెట్టు కాలుతుంది. వాళ్ళిద్దరికీ ఒక సమస్య ఉంది. ఒకే పొలం సరిహద్దు గురించి గొడవ. నాగేశ్వరరావు దొరస్వామి పొలంలోకి తన నీటి గట్టును కొంచెం లోపలికి తవ్వినట్టు దొరస్వామి ఆరోపిస్తాడు. నాగేశ్వరరావు ఖండించాడు. ఈ వివాదం మూడేళ్ళుగా సాగుతుంది. పోలీస్ స్టేషన్లో ఫిర్యాదు చేశారు, కోర్టుకు కూడా వెళ్ళారు. నాగేశ్వరరావు డబ్బు, సమయం కోల్పోయాడు. దొరస్వామికి సర్దుబాటు చేసుకోవడానికి మనసు లేదు.

ఆ రాత్రి వాళ్ళిద్దరూ తాగిన స్థితిలో ప్రత్యేకంగా చెరువు దగ్గర ఎదురుపడ్డారు. నాగేశ్వరరావు బాధగా మాట్లాడుతున్నాడు: “దొరస్వామి నాయనా, మన ముత్తాతలు కలిసి భోజనాలు చేసుకునేవారు. మన తండ్రులు ఒకరి పొలంలో ఒకరు కష్టపడి పనిచేసుకునేవారు. ఇప్పుడు నువ్వు నేను ఈ చిన్న మట్టి కోసం ఒకరినొకరు చంపుకోబోతున్నాం.”

దొరస్వామి సిగరెట్టు తాగి, బూడిద రాల్చాడు. “చిన్న విషయమా? నువ్వు నా గట్టును కోసావు, నా పొలంలోకి అర్ధ ఎకరం నీరు చేరింది. నేను పన్నెండేళ్ళుగా ఆ పొలం కోసం రక్తం చెమట పోశాను.”

“నేను కోయలేదు! ఆ గట్టు సహజంగా వానలకు కొట్టుకుపోయింది.”

“అబద్ధాలకోరు. నువ్వే కోశావు. ఇంతకుముందు నేను నిన్ను ఎన్నిసార్లు కోర్టుకు లాగాను. నీ ఒత్తిడితో ఎన్ని తల వెంట్రుకలు రాలిపోయాయో లేదో నాకు తెలుసు.”

నాగేశ్వరరావు నిట్టూర్చాడు. “సరే. నేను రేపు ఆ గట్టు ఎత్తు పెంచేస్తాను. నీ నష్టానికి నేను అర్ధ ఎకరం ఇస్తాను. అప్పు చేసైనా ఇస్తాను. కానీ ఈ గొడవ మానుకుందాం.”

దొరస్వామి నవ్వాడు. ఆ నవ్వులో దయ లేదు. “ఇప్పుడు నాకు డబ్బు వద్దు. నేను కోర్టులో గెలవాలి. నీకు శిక్షపడాలి. అప్పుడు ప్రతి రైతు నాతో సరిహద్దు వివాదం పెట్టుకోవడానికి భయపడతాడు.”

“నువ్వు పిచ్చివాడివి. డబ్బు లేదు నీకు. ఈ గొడవ నీ సంపాదనను తినేస్తుంది.”

“నా దగ్గర కొంత భూమి ఉంది. అమ్మేస్తాను. కానీ నిన్ను ఓడించి తీరతాను.”

మాటలు ఎక్కువయ్యాయి. ఇద్దరూ లేచారు. దొరస్వామి చెంపదెబ్బ కొట్టాడు. నాగేశ్వరరావు తిరిగి కొట్టాడు. ఇంతలో దారిన పోతున్న మల్లయ్య (ఊరి పెద్ద) చూసి విడదీశాడు.

మల్లయ్య మధ్యవర్తిగా “రేపు ఉదయం గ్రామ పెద్దలందరినీ పిలుస్తాను. మీ ఇద్దరి వివాదాన్ని పూర్తిగా పరిష్కరిస్తాను. నేను చెప్పిన తీర్పు ఆఖరిది. ఒకవేళ ఎవరికైనా అభ్యంతరం చెప్తే , ఊరి బయట పారేస్తాం.” అన్నాడు.

నాగేశ్వరరావు అంగీకరించాడు. దొరస్వామి గొణుక్కున్నాడు కానీ చివరికి ఒప్పుకున్నాడు.

ఆ రాత్రి నాగేశ్వరరావు ఇంటికి వెళ్ళాడు. భార్య సులోచన “ఎక్కడికి వెళ్ళావు? టిఫిన్ కూడా తినలేదు” అంది. అతను ఏమీ మాట్లాడలేదు. పడుకున్నాడు.

మరుసటి రోజు గ్రామ పెద్దల సమావేశం రావిచెట్టు కింద జరిగింది. మల్లయ్య, నరసింహులు, సుబ్బారావు, పెద్దమ్మ అందరూ వచ్చారు. నాగేశ్వరరావు, దొరస్వామి ఎదురెదురుగా కూర్చున్నారు.

మల్లయ్య ఆర్భాటంగా మాట్లాడాడు: “మనం ఇక్కడ కులాలు, పక్షాలు మరచి తీర్పు చెప్పాలి. నాగేశ్వరరావు, దొరస్వామి మీ సమస్యను క్షుణ్ణంగా విచారిస్తాం. ముందు మీ వాదనలు వినాలి.”

ఇద్దరూ మళ్ళీ చెప్పుకున్నారు. ప్రత్యక్ష సాక్షులు లేరు. మల్లయ్య మొహం చిన్నబుచ్చుకుని, “చివరికి మేము ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. నేను అందరి అభిప్రాయం తీసుకుంటాను.” అన్నాడు.

కొంతసేపు గుసగుసలాడుకున్న తర్వాత, మల్లయ్య తీర్పు చెప్పాడు: “నాగేశ్వరరావు, నువ్వు దొరస్వామి పొలంలోకి నీ గట్టును తవ్వినట్లు నిరూపించలేకపోయాం. కానీ నీరు అక్కడికి చేరింది. కాబట్టి నువ్వు అతనికి పదివేల రూపాయలు పరిహారంగా ఇవ్వాలి. ఇకపై మీ మధ్య స్నేహం ఏర్పడాలి. ఒకవేళ మళ్ళీ గొడవ పెట్టుకుంటే, ఇద్దరికీ గ్రామం నుంచి బహిష్కరణ.”

నాగేశ్వరరావు కోపంగా లేచాడు. “నేను ఏమీ చేయలేదు. నేను ఎందుకు డబ్బు చెల్లించాలి? ఇది అన్యాయం!” అన్నాడు.

దొరస్వామి నవ్వి, “ఇప్పుడు నాకు న్యాయం దొరికింది. నువ్వు చెల్లించు, లేదా కోర్టుకు పో” అన్నాడు.

నాగేశ్వరరావు చేసేది లేక ఆ మొత్తం చెల్లించాడు. కానీ ఆ రోజు రాత్రి అదే చెరువు గట్టున చివరిసారిగా అతను ఒంటరిగా కూర్చుని, “ఈ ఊరు, ఈ చెరువు, ఈ మట్టి అన్నీ నాకు అపరిచితంగా మారాయి” అనుకున్నాడు.

ఆ తర్వాత ఒక వారం రోజులకు నాగేశ్వరరావు తన భూమిని అమ్మి, ఆ చెరువు గట్టును చివరిసారిగా చూసి, ఊరు వదిలి వెళ్ళిపోయాడు. ఆ రాత్రి చెరువు నీటిపై కేవలం చంద్రుడి వెన్నెల మాత్రమే నృత్యం చేసింది. నాగేశ్వరరావు మనసులో మెదిలింది: “పరిష్కారం పేరుతో చేసిన అన్యాయం, ఒక రైతును నేల నుండి శాశ్వతంగా దూరం చేసింది.”