తెనాలి మరియు గుర్రం - తెనాలి రామకృష్ణుని కథలు

ఒకప్పుడు విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని మహారాజు శ్రీ కృష్ణదేవరాయలు పరిపాలించేవారు. ఆయన రాజ్యం సంపద, శాంతి, కళలు, విద్యకు ప్రసిద్ధి చెందింది. రాజసభలో అష్టదిగ్గజాలైన మహాకవులు, పండితులు ఉండేవారు. వారిలో అందరికంటే చురుకైన బుద్ధి, హాస్యచతురత కలిగినవాడు తెనాలి రామకృష్ణుడు. ఏ క్లిష్టమైన సమస్య వచ్చినా తన తెలివితో పరిష్కరించి రాజును ఆశ్చర్యపరచేవాడు. ఆయన ఎప్పుడూ ప్రజల కష్టాలను తన కష్టాలుగా భావించేవాడు. పేదవారి ఆకలి చూసి ఆయన హృదయం కరిగిపోయేది.

ఒక రోజు అరేబియా దేశానికి చెందిన గుర్రాల వ్యాపారి రాజసభకు వచ్చాడు. అతను ఎంతో ఎత్తుగా, దట్టమైన నల్లని గడ్డం కలిగిన వ్యక్తి. అతను రాజుకు ఎంతో అందమైన, బలమైన గుర్రాన్ని బహుమతిగా సమర్పించాడు. ఆ గుర్రం శరీరం తెల్లగా, మెరుస్తూ, దాని జటలు గాలిలో ఊగుతూ ఉన్నాయి. దాని కళ్ళు మృదువుగా, తెలివిగా ఉన్నాయి.

"మహారాజా! ఈ గుర్రం అరుదైన జాతికి చెందినది. యుద్ధాల్లో వేగంగా పరిగెడుతుంది. దీనిలాంటి గుర్రం చాలా అరుదు. ఇది మీ సైన్యానికి ఎంతో ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది," అని వినయంగా చెప్పాడు.

రాజు ఆ గుర్రాన్ని చూసి ఎంతో సంతోషించాడు. కొద్ది రోజుల తరువాత రాజ్య సైన్యాన్ని మరింత బలోపేతం చేయాలని నిర్ణయించాడు. "మన సైన్యంలో ఇంకా ఎక్కువ గుర్రాలు అవసరం. వాటిని ఉత్తమంగా పెంచి, శిక్షణ ఇవ్వాలి," అని ఆయన ఆలోచించారు.

అందుకోసం రాజసభలోని మంత్రులు, అధికారులు, ప్రముఖులకు ఒక్కొక్క గుర్రాన్ని ఇచ్చి, "ఈ గుర్రాలను బాగా పెంచండి. ప్రతి నెలా వాటి మేత, సంరక్షణ కోసం రాజభవనం నుంచే ధనం అందుతుంది. కొన్ని నెలల తరువాత వాటిని పరిశీలిస్తాను," అని ఆజ్ఞాపించారు.

తెనాలి రామకృష్ణుడికి కూడా ఒక గుర్రం ఇచ్చారు. గుర్రాన్ని ఇంటికి తీసుకెళ్లిన తరువాత తెనాలి ఆలోచనలో పడ్డాడు. "ఒక గుర్రం కోసం ఇంత డబ్బు ఖర్చు అవుతోంది. ఇదే డబ్బుతో ఎన్నో పేద కుటుంబాలు కొన్ని రోజులు అన్నం తినగలవు. నేను ఈ డబ్బును పూర్తిగా గుర్రం కోసం ఖర్చు చేస్తే, ఆ పేదలు ఆకలితో ఉండిపోతారు. నాకు అది న్యాయంగా అనిపించడం లేదు," అని ఆయన అనుకున్నాడు.

అయితే రాజు ఇచ్చిన బాధ్యతను పూర్తిగా విస్మరించకుండా, గుర్రం ప్రాణానికి ప్రమాదం లేకుండా రోజూ కొద్దిపాటి గడ్డి, నీరు ఇచ్చేవాడు. కానీ దానిని బలంగా పెంచేంత మేత మాత్రం వేయలేదు. గుర్రం నెమ్మదిగా బక్కచిక్కిపోయింది. దాని ఎముకలు బయటకు కనిపించసాగాయి. దాని కళ్ళు మసకబారాయి. కానీ అది బతికే ఉంది.

కొన్ని నెలలు గడిచాయి. ఒక రోజు రాజు అన్ని గుర్రాలను రాజభవనానికి తీసుకురమ్మని ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు. అందరూ తమ గుర్రాలను అందంగా అలంకరించి తీసుకొచ్చారు. వాటి మెరిసే వెంట్రుకలు, బలమైన శరీరాలు, చురుకైన కదలికలు చూసి రాజు సంతోషించాడు. "నా సైన్యం ఇంకా బలోపేతం అవుతుంది. ఈ గుర్రాలు మంచి యుద్ధ గుర్రాలుగా మారతాయి," అని ఆయన అనుకున్నారు.

కానీ తెనాలి మాత్రం ఒక్కడే గుర్రం లేకుండా వచ్చాడు. రాజు ఆశ్చర్యపడి, "రామకృష్ణా! నీ గుర్రం ఎక్కడ?" అని అడిగాడు. తెనాలి చేతులు జోడించి, "మహారాజా! నా గుర్రం చాలా ప్రమాదకరంగా మారింది. ఎవరినైనా చూస్తే వెంటనే కరవడానికి వస్తుంది. అందుకే తీసుకురాలేదు. ఒకవేళ నేను తీసుకువస్తే, అది ఎవరికైనా హాని చేయవచ్చు. నేను దాన్ని ప్రమాదం అని భావించి ఇంట్లోనే ఉంచాను," అన్నాడు.

రాజుకు అతని మాటలు నమ్మశక్యంగా అనిపించలేదు. "ఏమిటి? ఒక గుర్రం అంత ప్రమాదకరంగా మారుతుందా? నీ మాటలు నాకు నమ్మశక్యంగా లేవు," అని రాజు అన్నారు. 

అప్పుడు సభలో ఉన్న అరబ్ గుర్రాల వ్యాపారిని పిలిచి, "నీకు గుర్రాల గురించి బాగా తెలుసు. వెళ్లి తెనాలి గుర్రాన్ని చూసి రా. అది నిజంగా ప్రమాదకరంగా ఉందా, లేక అతను ఏదైనా తంత్రం చేశాడా?" అని ఆదేశించాడు.

వ్యాపారి వెంటనే తెనాలి ఇంటికి వెళ్లాడు. తెనాలి చిరునవ్వుతో అతనిని ఇంటి వెనుక ఉన్న చిన్న గది దగ్గరకు తీసుకెళ్లాడు. ఆ గదికి ఒక చిన్న రంధ్రం ఉంది. "జాగ్రత్త! గుర్రం చాలా ఉగ్రంగా ఉంటుంది. గదిలోకి వెళ్లవద్దు. ఈ చిన్న రంధ్రం గుండా మాత్రమే చూడండి. అది ఎవరినైనా చూస్తే వెంటనే దాడి చేస్తుంది," అని చెప్పాడు. ఆ వ్యాపారికి పొడవాటి, దట్టమైన నల్లని గడ్డం ఉంది.

అతను రంధ్రంలోకి తలను వంచి లోపల చూడగానే, ఎన్నో రోజులుగా ఆకలితో ఉన్న గుర్రం బయటకు కనిపించిన గడ్డాన్ని గడ్డి అనుకుని ఒక్కసారిగా నోటితో బలంగా పట్టుకుంది. ఆ గుర్రం ఎంత బలంగా పట్టుకుందంటే, వ్యాపారి తల అక్కడే ఉండిపోయింది. "అయ్యో! కాపాడండి! నా గడ్డం! ఈ గుర్రం నా గడ్డాన్ని కరుచుకుంది! నన్ను విడిపించండి!" అని వ్యాపారి గట్టిగా అరిచాడు.

అతను ఎంత లాగినా గుర్రం గడ్డాన్ని వదలలేదు. అతను కేకలు వేస్తుండగా, గ్రామస్థులు పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చారు. కొందరు గుర్రాన్ని వెనక్కి లాగగా, మరికొందరు వ్యాపారిని పట్టుకుని బయటకు లాగారు. కానీ గుర్రం పట్టు వదలలేదు. చివరకు గోడలో కొంత భాగాన్ని పగలగొట్టి గుర్రాన్ని బయటకు తీసి అతని గడ్డాన్ని విడిపించారు.

వ్యాపారి భయంతో వణికిపోయాడు. అతని గడ్డం సగం లాగివేయబడి, చాలా బాధపడ్డాడు. "ఈ గుర్రం నిజంగా ప్రమాదకరమైనదే! నేను ఇంత ప్రమాదం ఎప్పుడూ చూడలేదు," అని అతను అనుకున్నాడు.

ఈ వార్త వెంటనే రాజుగారికి చేరింది. మరుసటి రోజు రాజు గుర్రాన్ని సభకు తీసుకురమ్మని ఆజ్ఞాపించాడు. తెనాలి ఆ బక్కచిక్కిపోయిన గుర్రాన్ని సభకు తీసుకువచ్చాడు. దాని ఎముకలు బయటకు కనిపిస్తున్నాయి. దాని శరీరం చాలా బలహీనంగా ఉంది. సభలోని అందరూ ఆశ్చర్యంగా చూశారు. "ఇదేనా ప్రమాదకరమైన గుర్రం? ఇది కేవలం బక్కపలుచగా ఉంది. ఇది ఎవరికి హాని చేయగలదు?" అని వారు అనుకున్నారు.

రాజు కోపంగా, "రామకృష్ణా! నేను ఈ గుర్రాన్ని బాగా చూసుకోమని ఇచ్చాను. ఇది ఇంత దయనీయంగా ఎలా మారింది? నీవు చేసిన పని ఏమిటి? నీ మాటలు అబద్ధమా?" అని ప్రశ్నించాడు.

తెనాలి ప్రశాంతంగా నమస్కరించి, "మహారాజా! నేను తప్పు చేశానని ఒప్పుకుంటాను. కానీ ఒక విషయం ఆలోచించండి. ఒక్క గుర్రం కోసం ప్రతి నెలా ఖర్చు చేసే ధనంతో ఎన్నో పేద కుటుంబాలు ఆకలి తీర్చుకోగలవు. ఆ ఆలోచనతోనే ఆ ధనంలో ఎక్కువ భాగాన్ని అవసరమైన వారికి సహాయం చేయడానికి ఉపయోగించాను. అయితే గుర్రం ప్రాణానికి హాని కలగకుండా రోజూ కొద్దిగా ఆహారం, నీరు ఇచ్చాను. అది ప్రాణాలతో ఉంది కదా! నేను పేదవారి ఆకలి చూసి, ఒక గుర్రం కోసం ఇంత ధనం ఖర్చు చేయడం న్యాయం కాదని అనుకున్నాను. అందుకే నేను ఆ ధనాన్ని పేదవారికి ఇచ్చాను. కానీ గుర్రం ప్రాణానికి ప్రమాదం లేకుండా జాగ్రత్త తీసుకున్నాను," అని చెప్పాడు.

సభలో నిశ్శబ్దం నెలకొంది. రాజు కొద్దిసేపు ఆలోచించాడు. తెనాలి మాటల్లో ప్రజల పట్ల ఉన్న దయ కనిపించింది. కానీ రాజు చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు.

"రామకృష్ణా! పేదవారికి సహాయం చేయడం గొప్ప విషయం. అది నిజమే. కానీ నీకు అప్పగించిన బాధ్యతను నిర్లక్ష్యం చేయడం సరైంది కాదు. ఒక రాజు తన రాజ్యాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడు. ఆ ప్రయత్నంలో భాగంగా నీకు ఈ గుర్రాన్ని ఇచ్చాను. నీవు నీ పనిని సరిగ్గా చేసి ఉంటే, ఈ గుర్రం యుద్ధంలో మన సైన్యానికి సహాయం చేసేది. నీకు మంచి ఉద్దేశ్యం ఉన్నా, కర్తవ్యాన్ని మర్చిపోవద్దు. ఒక పనికి రెండు కోణాలు ఉంటాయి. నీవు దయ చూపించాలని అనుకున్నావు, కానీ నీ కర్తవ్యాన్ని కూడా గౌరవించాలి. నిజమైన జ్ఞానం అంటే కరుణతో పాటు కర్తవ్యాన్ని కూడా సమానంగా గౌరవించడం," అని అన్నారు.

తెనాలి వెంటనే తలవంచి, "మహారాజా! మీరు చెప్పింది నిజమే. నేను దయతో పాటు బాధ్యతను కూడా సమానంగా పాటించాలి. ఇకముందు అలాగే చేస్తాను. నా తప్పును నేను గ్రహించాను. మీ దయవల్ల నేను ఈ పాఠం నేర్చుకున్నాను," అన్నాడు.

రాజు సంతోషించి, "నీ తెలివి, నీ హృదయం రెండూ గొప్పవి. కానీ నిజమైన జ్ఞానం అంటే కరుణతో పాటు కర్తవ్యాన్ని కూడా సమానంగా గౌరవించడం. నీ ఉద్దేశ్యం మంచిదే, కానీ మార్గం తప్పు. ఇకముందు జాగ్రత్తగా ఉండు," అని చెప్పి అతన్ని క్షమించాడు.

సభలో ఉన్న వారందరూ తెనాలి నిజాయితీని మెచ్చుకున్నారు. అతను తన తప్పును ఒప్పుకుని, రాజు మాటలు విని, తన మార్గాన్ని సరిచేసుకోవడం చూసి వారు ఆనందించారు. తెనాలి ఎంతటి తెలివైనవాడు అయినా, తన తప్పును అంగీకరించడానికి సిద్ధంగా ఉండటం వారికి ఆశ్చర్యంగా ఉంది.

ఆ రోజు నుంచి తెనాలి ఏ పని చేసినా దానిలో దయ, వివేకం, బాధ్యత ఈ మూడింటినీ సమానంగా పాటించేవాడు. రాజు కూడా అతనిపై మరింత విశ్వాసం పెంచుకున్నాడు. 

నీతి: దయ గొప్ప గుణం. కానీ మనకు అప్పగించిన బాధ్యతను కూడా నిజాయితీగా నిర్వర్తించడం అంతే ముఖ్యమైనది. తెనాలి రామకృష్ణుడు పేదవారికి సహాయం చేయాలనే ఉద్దేశ్యంతో గుర్రం కోసం కేటాయించిన ధనాన్ని వారికి ఇచ్చాడు. కానీ తన బాధ్యతను నిర్లక్ష్యం చేశాడు. మనం ఎల్లప్పుడూ ఇతరులకు సహాయం చేయాలి, కానీ మన బాధ్యతలను కూడా నిర్వర్తించాలి.