చివరి గుమ్మం

హైదరాబాద్ నగర శివార్లలో ఒక వృద్ధాశ్రమం ఉంది. దాని పేరు "శాంతి నిలయం". ఆ ఆశ్రమంలో ఎనభై మంది వృద్ధులు ఉంటారు. వారిలో కొందరికి పిల్లలు ఉన్నారు, కానీ వారు రారు. కొందరికి బంధువులు ఉన్నారు, కానీ వారు మరచిపోయారు. మిగిలినవారికి ఎవరూ లేరు.

ఆ ఆశ్రమంలో ఒక వృద్ధురాలు ఉండేది. ఆమె పేరు మహాలక్ష్మి. ఆమెకు డెబ్బై ఎనిమిది సంవత్సరాలు. ఆమె భర్త చనిపోయి పది సంవత్సరాలు అయింది. ఆమెకు ముగ్గురు కొడుకులు, ఒక కూతురు. ముగ్గురు కొడుకులు పట్నాలలో ఉన్నత ఉద్యోగాలు చేస్తారు. కూతురు విదేశంలో స్థిరపడింది.

మహాలక్ష్మి ఐదు సంవత్సరాల క్రితం ఈ ఆశ్రమంలోకి వచ్చింది. ఎందుకు వచ్చింది? ఆమె పెద్ద కొడుకు చెప్పాడు "అమ్మా, నీకు ఇక ఒంటరిగా ఉండడం కష్టం. ఇక్కడ నీకు స్నేహితులు దొరుకుతారు. మేము నెలకు కొంత డబ్బు పంపిస్తాం." రెండవ కొడుకు చెప్పాడు  "నాకు ఇంట్లో స్థలం సరిపోదు, అమ్మా." మూడవ కొడుకు చెప్పాడు "నా భార్యకు నీకు సర్దుబాటు లేదు."

మహాలక్ష్మి నిశ్శబ్దంగా బ్యాగు కట్టుకుని ఆశ్రమానికి వచ్చింది. ఆమెకు ఆ రోజు గుర్తు. వర్షం కురుస్తుంది. ఆమె కొడుకులు ఆశ్రమం ముందు దించి వెళ్ళిపోయారు. ఒక్కడు కూడా లోపలికి రాలేదు.

మహాలక్ష్మి ఆశ్రమం గుమ్మం దాటింది. ఆ గుమ్మం ఆమె జీవితంలో చివరి గుమ్మం అని ఆమెకు తెలుసు.

ఆశ్రమంలో ఆమెకు ఒక చిన్న గది ఇచ్చారు. ఆ గది గోడలు తెల్లగా ఉంటాయి. ఒక మంచం, ఒక అల్మారా, ఒక చిన్న టేబుల్. టేబుల్ మీద ఆమె భర్త ఫొటో ఉంది. పక్కన ఆమె పిల్లలు చిన్నప్పటి ఫొటో ఉంది. ఆ ఫొటోలో ముగ్గురు కొడుకులు నవ్వుతూ ఉంటారు. ఒక్కడు ఆమె భుజం మీద చెయ్యి వేసుకుని ఉంటాడు. ఆ ఫొటో చూస్తే మహాలక్ష్మికి నేటికీ ఏడుపు వస్తుంది.

ప్రతిరోజూ ఉదయం ఆరు గంటలకు లేస్తుంది. నడుము నొప్పితో మెల్లగా లేస్తుంది. ఆశ్రమ సిబ్బంది ఆమెకు స్నానానికి సహాయం చేస్తారు. ఎనిమిది గంటలకు అల్పాహారం. తర్వాత ఆమె ఆశ్రమం ముందు బెంచ్ మీద కూర్చుంటుంది. అక్కడే గంటలు గడుపుతుంది. రోడ్డు మీద కార్లు పోతుంటాయి. ప్రజలు నడుస్తుంటారు. ఎవరూ ఆమె వైపు చూడరు.

మధ్యాహ్నం భోజనం. ఆమెకు రుచి తెలియదు. నోటికి రుచి లేదు. చేతికి శక్తి లేదు. భోజనం చేసి, మళ్ళీ బెంచ్ మీద కూర్చుంటుంది. సాయంత్రం ఆమె గదిలోకి వెళ్లి, భర్త ఫొటో దగ్గర కూర్చుంటుంది. అతనితో మాట్లాడుతుంది.

"నారాయణా, నువ్వు వెళ్ళిపోయిన తర్వాత పిల్లలు మారిపోయారు. వారికి నేను భారంగా మారాను. నువ్వు ఉంటే ఇలా జరిగేది కాదు. నేను ఇప్పుడు ఒంటరిగా ఉన్నాను. ఈ గది లోపల నా ప్రపంచం ముగిసిపోయింది. బయట ఎవరూ లేరు."

ఆ మాటలు చెప్పి, ఆమె నిద్రపోతుంది.

కొన్ని సంవత్సరాలు ఇలాగే గడిచాయి.

ఒక రోజు ఆశ్రమానికి ఒక యువకుడు వచ్చాడు. అతను మహాలక్ష్మి చిన్న కొడుకు. పేరు రాజేష్. అతను ఇప్పుడు పెద్ద వ్యాపారస్తుడు. అతను సంవత్సరానికి ఒకసారి వస్తాడు. అంతే.

ఆ రోజు రాజేష్ వచ్చి, తల్లి దగ్గర కూర్చున్నాడు. చేతిలో ఒక బ్యాగ్ ఉంది. ఆ బ్యాగ్ లోంచి కొన్ని బట్టలు, కొన్ని మందులు తీసి పెట్టాడు. మహాలక్ష్మి కళ్ళు నిండాయి.

"రాజేష్, నువ్వు ఎప్పటికైనా నన్ను తీసుకెళతావా?"

రాజేష్ కింద చూసాడు. "అమ్మా, నా భార్యకు ఇబ్బంది. మా ఇంట్లో నీకు స్థలం లేదు. నేను నెలకు డబ్బు పంపిస్తాను. నువ్వు ఇక్కడే ఉండు."

మహాలక్ష్మి నిశ్శబ్దంగా ఉండిపోయింది. ఆమె కళ్ళలో నీరు కారలేదు. ఎందుకంటే ఆమెకు ఆ మాటలు ఇప్పటికే తెలుసు. రాజేష్ లేచి వెళ్ళిపోయాడు. ఆశ్రమం గుమ్మం దాటి, కారు ఎక్కి వెళ్ళిపోయాడు.

మహాలక్ష్మి బెంచ్ మీద కూర్చుంది. ఆమె పక్కన మరో వృద్ధురాలు కూర్చుంది. ఆమె పేరు శారద. శారదకు పిల్లలు లేరు. ఆమె ఆశ్రమంలోనే పెరిగింది.

"మహాలక్ష్మీ, నువ్వు ఏడుస్తున్నావా?"

"లేదు. ఏడవడం కూడా మర్చిపోయాను."

"నీ కొడుకు వచ్చాడు కదా. సంతోషంగా ఉండు."

"సంతోషం అంటే ఏమిటో నాకు గుర్తు లేదు."

శారద ఆమె చేతిలో చేయి వేసింది. ఆ చెయ్యి చాలా వెచ్చగా ఉంది. "నాకు నువ్వు తల్లిలాంటిదానివి. నీకు నేను తోడుగా ఉంటాను."

మహాలక్ష్మికి శారద మాటలు కొంచెం ఊరట ఇచ్చాయి. కానీ ఆమె మనసు మాత్రం ఇంకా కుమిలిపోతూనే ఉంది.

ఒక రోజు ఉదయం మహాలక్ష్మికి గుండెపోటు వచ్చింది. ఆశ్రమ సిబ్బంది వెంటనే ఆమెను ఆసుపత్రికి తరలించారు. డాక్టర్లు చెప్పారు కొద్ది రోజులు మాత్రమే. ఇక ఆమె బతకదు.

ఆశ్రమం వారు మహాలక్ష్మి ముగ్గురు కొడుకులకు ఫోన్ చేశారు. పెద్ద కొడుకు వెంకట్ చెప్పాడు "నేను రాలేను. నాకు విదేశీ పర్యటన ఉంది."

రెండవ కొడుకు శ్రీను చెప్పాడు "నేను రాలేను. ఇంట్లో పిల్లలకి జ్వరం."

చిన్న కొడుకు రాజేష్ చెప్పాడు "నేను వస్తాను. కానీ రేపు వస్తాను."

మహాలక్ష్మికి ఆ మాటలు తెలియవు. ఆమె కోమాలో ఉంది. చేతిలో భర్త ఫొటో ఉంది. కళ్ళు మూసుకుని ఉంది.

రాజేష్ వచ్చాడు. ఆసుపత్రికి వచ్చి తల్లి బెడ్ దగ్గర నిలబడ్డాడు. ఆమెను చూసాడు ఎంత నలిగిపోయింది. చేతులు ఎముకలు మాత్రం ఉన్నాయి. ముఖం పసుపు పట్టింది.

"అమ్మా, నేను వచ్చాను."

మహాలక్ష్మి కళ్ళు తెరిచింది. రాజేష్ ను చూసింది. ఆమె మెల్లగా చెప్పింది.

"రాజేష్, నువ్వు వచ్చావా? నువ్వు వస్తావని నేను ఎదురుచూడలేదు. నేను నీ కోసం ఆశ పెట్టుకోవడం మానేశాను. ఎందుకంటే ఆశ పెట్టుకుంటే బాధ ఎక్కువగా ఉంటుంది."

రాజేష్ ఏడ్చాడు. "అమ్మా, నన్ను క్షమించు. నేను తప్పు చేశాను."

"క్షమించడం అంటే ఏమిటో నాకు తెలుసు. నేను నిన్ను క్షమించాను. నేను ఎప్పుడో క్షమించాను. కానీ నా మనసు ఖాళీగా మారింది. ఆ ఖాళీని నీ క్షమాపణలు నింపలేవు."

రాజేష్ తల్లి చెయ్యి పట్టుకున్నాడు. ఆ చెయ్యి చాలా చల్లగా ఉంది. 

"రాజేష్, నేను చనిపోయిన తర్వాత నన్ను దహనం చేయించు. నా బూడిదను నదిలో కలిపెయ్యి. నాకు ఎలాంటి కార్యక్రమాలు వద్దు. నేను బతికున్నప్పుడు నా పిల్లలు వద్దన్నారు, చనిపోయిన తర్వాత ఎందుకు గొప్పలు?"

ఆ మాటలు రాజేష్ గుండెను పగులగొట్టాయి.

మహాలక్ష్మి శ్వాస తీసుకోవడానికి చాలా కష్టపడుతుంది. ఆమె చివరిగా ఒక్కటే చెప్పింది.

"నేను మీకోసం నా నగలు అమ్మాను. నేను మీకోసం నా ఆకలి అణుచుకున్నాను. నేను మీకోసం నా కలలు వదులుకున్నాను. మీరు నాకోసం ఒక్క రోజు కూడా ఇవ్వలేదు. ఇప్పుడు నేను వెళ్ళిపోతున్నాను. మీరు సంతోషంగా ఉండండి. నేను సంతోషంగా లేను. కానీ నాకు సంతోషం అలవాటు లేదు."

ఆ మాటలతో మహాలక్ష్మి కళ్ళు మూసుకుంది. శాశ్వతంగా.

రాజేష్ ఆసుపత్రి బెడ్ దగ్గర కూలబడి గట్టిగా ఏడ్చాడు. అతని అరుపు మొత్తం ఆసుపత్రిలో వినిపించింది. ఆ అరుపు తల్లి కోసం. కానీ అది చాలా ఆలస్యమైన అరుపు.

మహాలక్ష్మి చనిపోయిన తర్వాత, ఆమె కొడుకులు వచ్చారు. పెద్ద కొడుకు విదేశీ పర్యటన రద్దు చేసుకుని వచ్చాడు. రెండవ కొడుకు పిల్లల జ్వరం చూసుకోవడానికి వైద్యుడిని పెట్టి వచ్చాడు. వారి చేతిలో బంగారు పూలదండలు, పెద్ద ఫొటో ఫ్రేమ్లు ఉన్నాయి. వారు గొప్ప సంస్కారాలు చేయాలనుకున్నారు. కానీ రాజేష్ తల్లి చివరి మాటలు గుర్తుకు తెచ్చుకున్నాడు.

"నేను బతికున్నప్పుడు నా పిల్లలు వద్దన్నారు, చనిపోయిన తర్వాత ఎందుకు గొప్పలు?"

అందుకే రాజేష్ పెద్ద కార్యక్రమాలు చేయించలేదు. తల్లిని నిశ్శబ్దంగా దహనం చేయించాడు. బూడిదను గోదావరిలో కలిపాడు.

పెద్ద కొడుకు రాజేష్ మీద కోప్పడ్డాడు. "నీ వల్ల మాకు అవమానం వచ్చింది. మా అమ్మకు గొప్పగా సంస్కారాలు చేయాల్సింది."

రాజేష్ నిశ్శబ్దంగా చెప్పాడు. "అన్నయ్యా, అమ్మ బతికున్నప్పుడు ఎక్కడ ఉన్నావు? ఇప్పుడు ఆమెను ఆడంబరంతో సంతోషపెట్టడానికి ఏమీ లేదు. ఆమె ఏడుస్తూ చనిపోయింది. ఆమెకు ఇప్పుడు ఏ దండలు అక్కర్లేదు. ఆమెకు ఒక్కటే కావాల్సింది మన సమయం. అది మనము ఇవ్వలేదు."

ఆ మాటలు విని పెద్ద కొడుకు సిగ్గుతో తల వంచుకున్నాడు.

ఇప్పుడు ఆ శాంతి నిలయం వృద్ధాశ్రమంలో మహాలక్ష్మి గది ఖాళీగా ఉంది. ఆ గది తలుపు తెరిస్తే, లోపల ఆమె భర్త ఫొటో ఉంది. పక్కన ఆమె పిల్లల ఫొటో ఉంది. ఆ ఫొటోలో వారు చిన్నగా, నవ్వుతూ ఉంటారు. వారికి తెలియదు వారు పెద్దయ్యాక, వారి అమ్మను వృద్ధాశ్రమంలో వదిలేస్తారని. వారికి తెలియదు డబ్బు సంపాదనలో అమ్మ దూరం అవుతుందని.

శారద ఇప్పటికీ ఆ ఆశ్రమంలో ఉంది. ఆమె ప్రతిరోజూ మహాలక్ష్మి గదికి వెళ్లి, ఆ ఫొటోలను తుడిచివేస్తుంది. "మహాలక్ష్మీ, నీకు ఇక బాధ లేదు. నువ్వు నీ భర్త దగ్గరికి వెళ్ళిపోయావు. మేము మాత్రం ఇంకా ఎదురుచూస్తున్నాం. ఎవరి కోసమో కూడా తెలియదు."